Mỗi năm tôi nhận không ít tin nhắn kiểu: "Anh ơi, bên trung tâm báo em đóng 150 triệu là bay Nhật trong ba tháng, có nên không?". Câu trả lời của tôi luôn bắt đầu bằng ba câu hỏi ngược lại: em đi theo chương trình nào, doanh nghiệp đó có giấy phép không, và hợp đồng ghi những khoản thu gì. Nếu chưa trả lời được cả ba, đừng nộp tiền. Bài viết này giúp bạn tự trả lời chúng.
Các chương trình phổ biến sang Nhật Bản và Hàn Quốc
Nhật Bản: thực tập kỹ năng và kỹ năng đặc định
Thực tập kỹ năng là con đường quen thuộc nhất với lao động phổ thông. Người đi được tiếp nhận theo hợp đồng có thời hạn, làm việc tại xí nghiệp Nhật trong các ngành như cơ khí, xây dựng, chế biến thực phẩm, nông nghiệp, may mặc. Mục tiêu chính thức của chương trình là học kỹ năng, nên ngành nghề và chỗ làm khá cố định.
Kỹ năng đặc định dành cho người đã có trình độ tiếng Nhật và tay nghề nhất định, thường phải qua kỳ thi kỹ năng ngành và kỳ thi tiếng. Người đã hoàn thành thực tập kỹ năng có thể chuyển sang diện này theo điều kiện của phía Nhật. Ngoài ra còn diện kỹ sư, lao động kỹ thuật cao dành cho người có bằng cao đẳng, đại học phù hợp.
Hàn Quốc: chương trình EPS
Chương trình cấp phép việc làm cho lao động nước ngoài, quen gọi là EPS, được thực hiện theo thỏa thuận giữa hai Chính phủ. Phía Việt Nam do Trung tâm Lao động ngoài nước tổ chức. Người lao động phải đăng ký thi tiếng Hàn và kiểm tra tay nghề theo thông báo từng đợt, đậu rồi mới được đưa vào danh sách để chủ sử dụng Hàn Quốc lựa chọn. Vì là chương trình phi lợi nhuận, chi phí của EPS thấp hơn nhiều so với đi qua doanh nghiệp dịch vụ, và người lao động có thể phải ký quỹ theo quy định, có chương trình cho vay ký quỹ qua Ngân hàng Chính sách xã hội.
Điều kiện cơ bản bạn nên tự kiểm trước
- Độ tuổi, trình độ học vấn và sức khỏe theo yêu cầu của từng chương trình, từng đơn hàng.
- Không có tiền án, không thuộc diện cấm xuất cảnh.
- Khả năng học tiếng: EPS bắt buộc thi tiếng Hàn, các diện sang Nhật đều cần học tiếng trước khi đi.
- Tay nghề hoặc sức khỏe phù hợp ngành dự tuyển, ví dụ đứng máy, làm nông, xây dựng.
- Khả năng tài chính và người hỗ trợ ở nhà trong thời gian đào tạo chờ xuất cảnh.
Mỗi đợt tuyển có thể thêm yêu cầu riêng. Luôn đọc thông báo gốc từ Trung tâm Lao động ngoài nước hoặc doanh nghiệp được cấp phép, không tin vào bản chụp màn hình chuyền tay.
Các khoản chi phí theo quy định
Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng năm 2020 (Luật số 69/2020/QH14) và Thông tư 21/2021/TT-BLĐTBXH, được sửa đổi bởi Thông tư 02/2024/TT-BLĐTBXH có hiệu lực từ 15/5/2024, đặt mức trần cho hai khoản chính mà doanh nghiệp được thu từ người lao động.
Với tiền dịch vụ, mức chung là không quá 1 tháng tiền lương theo hợp đồng cho mỗi 12 tháng làm việc, và không quá 3 tháng lương với hợp đồng từ 36 tháng trở lên. Phụ lục của Thông tư 21/2021 có mức riêng cho từng thị trường, ngành nghề, trong đó nhiều diện sang Nhật thấp hơn mức chung. Với thù lao môi giới, mức trần chung là 0,5 tháng lương cho mỗi 12 tháng và 1,5 tháng với hợp đồng từ 36 tháng, riêng thị trường Nhật Bản là 0 đồng cho mọi ngành nghề.
Ngoài hai khoản trên, người lao động còn tự chi các khoản như học tiếng, khám sức khỏe, làm hộ chiếu, visa, vé máy bay theo thực tế. Hãy đề nghị doanh nghiệp liệt kê từng khoản bằng văn bản, có phiếu thu. Một con số trọn gói không giải thích được là dấu hiệu nên dè chừng.
Cách tra cứu doanh nghiệp có giấy phép
- Hỏi tên đầy đủ, mã số doanh nghiệp và số giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
- Đối chiếu với danh sách doanh nghiệp được cấp phép công bố trên cổng thông tin của Cục Quản lý lao động ngoài nước.
- Kiểm tra đơn hàng: tên công ty tiếp nhận, ngành nghề, thời hạn hợp đồng có khớp giữa các giấy tờ không.
- Hỏi thêm Sở Nội vụ nơi bạn cư trú nếu thấy thông tin không rõ ràng.
- Với EPS, chỉ tin thông báo của Trung tâm Lao động ngoài nước và cơ quan lao động địa phương.
Một trung tâm ngoại ngữ, một văn phòng tư vấn du học hay một cá nhân tự xưng có quan hệ đều không phải là doanh nghiệp được cấp phép đưa người đi làm việc. Họ có thể dạy tiếng, nhưng không được ký hợp đồng đưa bạn đi.
Dấu hiệu lừa đảo cần tránh
Nguyên tắc chung giống mọi lời mời việc làm khác: tiền đi trước, giấy tờ đi sau là rủi ro. Bài nhận biết lừa đảo tuyển dụng có thêm các chiêu thức phổ biến mà bạn có thể đối chiếu.
Chuẩn bị tiếng và tay nghề
Tiếng là thứ quyết định bạn có đi được không và đi rồi có trụ được không. Hãy học tiếng sớm, ngay cả khi chưa chọn đơn hàng, vì học trước giúp bạn chủ động chọn chương trình thay vì bị chọn. Với EPS, hãy ôn theo đúng cấu trúc đề thi mà Trung tâm công bố. Với Nhật, ngoài tiếng, hãy làm quen với tác phong đúng giờ, báo cáo, liên lạc, thảo luận vì đây là điều xí nghiệp Nhật rất chú trọng.
Về tay nghề, nếu bạn đã từng làm cơ khí, may, xây dựng hay nông nghiệp, hãy giữ giấy xác nhận kinh nghiệm. Nếu chưa, một khóa nghề ngắn hạn tại trường nghề trong nước là khoản đầu tư rẻ hơn nhiều so với việc sang nơi mới mà không theo kịp công việc. Nếu vẫn đang cân nhắc giữa đi và ở, có thể xem thêm những vị trí doanh nghiệp trong nước đang thiếu người để so sánh.
Câu hỏi thường gặp
Đi Nhật có phải trả tiền môi giới không?
Theo Thông tư 02/2024/TT-BLĐTBXH, mức trần thù lao môi giới với thị trường Nhật Bản là 0 đồng cho mọi ngành nghề. Nếu ai đòi khoản này dưới tên khác, hãy hỏi rõ căn cứ.
EPS có cần qua công ty môi giới không?
Không. EPS do Trung tâm Lao động ngoài nước tổ chức. Bất kỳ ai nhận tiền để chạy suất EPS đều cần cảnh giác.
Đi theo diện du học rồi đi làm có được không?
Du học có quy định riêng về giờ làm thêm. Đi theo diện du học hay du lịch với mục đích chính là đi làm dễ rơi vào tình trạng cư trú, lao động trái phép.
Làm sao biết hợp đồng có hợp lệ?
Hợp đồng phải ghi rõ bên đưa đi, bên tiếp nhận, công việc, thời hạn, tiền lương, các khoản thu và quyền lợi. Hãy đọc kỹ, mang về nhà đọc và hỏi người có kinh nghiệm trước khi ký.
Lời kết
Đi làm việc ở nước ngoài có thể là bước ngoặt tốt nếu bạn chọn đúng kênh và chuẩn bị kỹ. Giữ ba câu hỏi về chương trình, giấy phép và khoản thu trong đầu mỗi lần gặp lời mời. Bạn có thể quay lại bài đi làm việc ở Nhật Bản, Hàn Quốc này khi cần đối chiếu mức chi phí, và tham khảo thêm kinh nghiệm tìm việc nếu bạn chọn ở lại trong nước.