Mỗi mùa tốt nghiệp, tôi lại nhận được những tin nhắn giống nhau: "Em ra trường ba tháng rồi mà chưa có việc, CV gửi đi không ai gọi". Khi hỏi kỹ, phần lớn các bạn bắt đầu tìm việc sau khi nhận bằng, lúc đó trong tay chỉ có bảng điểm và một bản CV viết vội. Những bạn có việc ngay khi ra trường thường đã bắt đầu chuẩn bị từ đầu năm cuối, thậm chí sớm hơn. Bài này dành cho giai đoạn đó, khi bạn vẫn còn là sinh viên và còn thời gian để thay đổi.
Lộ trình 12 tháng trước khi tốt nghiệp
Tôi chia năm cuối thành bốn quý, mỗi quý có một trọng tâm. Bạn không cần làm hết mọi thứ cùng lúc, nhưng cần biết mình đang ở đâu trong lộ trình.
Quý 1: Định hướng và ngoại ngữ
Tự trả lời ba câu: mình muốn làm nhóm công việc nào, ở thành phố nào, trong loại doanh nghiệp nào. Câu trả lời chưa cần chắc chắn, nhưng phải đủ để bạn chọn môn tự chọn, đề tài khóa luận và nơi thực tập cho phù hợp. Song song, hãy đặt mục tiêu ngoại ngữ cụ thể, ví dụ đọc hiểu tài liệu chuyên ngành hoặc đạt một chứng chỉ mà nhiều tin tuyển dụng trong ngành bạn yêu cầu.
Quý 2: Dự án, chứng chỉ, làm thêm
Đây là lúc tạo ra "bằng chứng" cho CV. Một dự án môn học làm tử tế, một sản phẩm cá nhân, một chứng chỉ kỹ năng như tin học văn phòng, phân tích dữ liệu hay thiết kế, đều có giá trị hơn một dòng "ham học hỏi". Chọn ít nhưng làm đến nơi đến chốn.
Quý 3: Thực tập và hoàn thiện hồ sơ
Kỳ thực tập là cơ hội lớn nhất của năm cuối. Nhiều doanh nghiệp giữ lại thực tập sinh làm tốt, nên hãy coi nó như một buổi phỏng vấn kéo dài vài tháng: đến đúng giờ, hỏi khi không hiểu, nhận thêm việc khi đã xong phần mình.
Quý 4: Ứng tuyển thật
Bắt đầu nộp hồ sơ trước khi bảo vệ khóa luận, đừng đợi có bằng. Nhiều nơi chấp nhận ứng viên sắp tốt nghiệp và hẹn ngày đi làm sau khi bạn nhận bằng.
Xây hồ sơ và CV từ sớm
Một thói quen nhỏ nhưng rất hiệu quả: lập một tệp ghi lại mọi việc bạn làm trong năm cuối, kèm kết quả cụ thể. Khi viết CV, bạn chỉ cần chọn lọc thay vì cố nhớ lại. Ví dụ, thay vì ghi "tham gia câu lạc bộ", hãy ghi "phụ trách truyền thông cho sự kiện của câu lạc bộ, lên kế hoạch đăng bài trong hai tuần".
Về cách trình bày để vượt qua phần mềm lọc hồ sơ, bạn tham khảo bài cách viết CV xin việc theo chuẩn ATS. Ngoài CV, hãy chuẩn bị sẵn bản scan bằng cấp, chứng chỉ, bảng điểm và một hồ sơ trực tuyến gọn gàng trên mạng nghề nghiệp, vì nhà tuyển dụng thường tra tên ứng viên trước khi gọi.
Tận dụng ngày hội việc làm của trường
Nhiều sinh viên đến ngày hội việc làm chỉ để lấy quà, trong khi đây là nơi hiếm hoi bạn được nói chuyện trực tiếp với người tuyển dụng mà không cần qua vòng lọc hồ sơ. Để đi một buổi có kết quả, hãy làm như sau.
- Xem trước danh sách doanh nghiệp tham gia, chọn ba đến năm nơi phù hợp với hướng nghề của bạn.
- Đọc qua lĩnh vực và các vị trí họ đang tuyển, chuẩn bị một câu hỏi riêng cho mỗi nơi.
- Mang theo vài bản CV in sẵn, hoặc mã QR dẫn tới CV trực tuyến.
- Tập giới thiệu bản thân trong 30 giây: bạn học ngành gì, mạnh ở đâu, đang tìm vị trí nào.
- Xin thông tin liên hệ và gửi email cảm ơn trong vòng một hai ngày sau đó.
Những cuộc trò chuyện ngắn ở ngày hội cũng là dịp luyện phản xạ trước khi bước vào phòng phỏng vấn thật. Bạn có thể đọc thêm kinh nghiệm phỏng vấn lần đầu để biết cần chuẩn bị gì cho buổi đó.
Làm thêm đúng ngành hay làm thêm để có thu nhập?
Đây là lựa chọn mà nhiều bạn phân vân. Theo kinh nghiệm của tôi, nếu điều kiện tài chính cho phép, năm cuối nên ưu tiên công việc gần với ngành học, dù thu nhập thấp hơn. Một công việc bán thời gian như trợ lý dự án, cộng tác viên nội dung hay hỗ trợ kỹ thuật sẽ cho bạn kinh nghiệm để ghi vào CV và người tham chiếu khi ứng tuyển.
| Tiêu chí | Làm thêm đúng ngành | Làm thêm để có thu nhập |
|---|---|---|
| Giá trị trong CV | Cao, có kết quả cụ thể để kể | Thấp hơn, chủ yếu thể hiện kỹ năng mềm |
| Thu nhập | Thường thấp hoặc không ổn định | Ổn định hơn, dễ tìm |
| Thời gian | Linh hoạt theo dự án | Theo ca cố định |
| Phù hợp khi | Đã có khoản dự phòng sinh hoạt | Cần tiền trang trải ngay |
Nếu bạn buộc phải làm thêm để trang trải, vẫn có thể kết hợp: giữ việc theo ca, dành một buổi mỗi tuần cho một dự án cá nhân đúng ngành. Quan trọng là đừng để lịch làm thêm ảnh hưởng tới kỳ thực tập và khóa luận.
Chuẩn bị tài chính cho 3 tháng đầu đi làm
Ít ai nói với sinh viên điều này: thường bạn phải làm đủ một tháng mới nhận lương đầu tiên, trong khi chi phí thuê nhà, đi lại, quần áo đi làm đều phát sinh ngay. Nếu mất thêm vài tuần tìm việc, áp lực càng lớn. Vì thế, hãy dành vài tháng cuối để lập một khoản dự phòng.
Cách ước tính đơn giản: cộng chi phí sinh hoạt một tháng của bạn ở thành phố định làm việc, gồm tiền thuê phòng, ăn uống, đi lại, điện thoại, các khoản phát sinh, rồi nhân với ba. Đó là con số tối thiểu bạn nên có trong tay vào ngày nhận bằng. Nếu chưa đủ, hãy trao đổi trước với gia đình về khoản hỗ trợ trong giai đoạn chuyển tiếp, thay vì vay nóng sau này.
Câu hỏi thường gặp
Năm cuối mới bắt đầu học ngoại ngữ có muộn không?
Không muộn nếu bạn đặt mục tiêu vừa sức và học đều. Hãy ưu tiên kỹ năng ngành của bạn cần nhất, chẳng hạn đọc tài liệu hoặc viết email, thay vì cố đạt một điểm số cao trong thời gian ngắn.
Chưa có kinh nghiệm thì CV ghi gì?
Ghi dự án môn học, khóa luận, hoạt động câu lạc bộ, việc làm thêm và kỳ thực tập, mỗi mục kèm việc bạn làm và kết quả. Nhà tuyển dụng không mong sinh viên có nhiều năm kinh nghiệm, họ muốn thấy bạn đã làm được gì cụ thể.
Có nên nhận việc trái ngành nếu được mời sớm?
Hãy cân nhắc kỹ năng bạn sẽ học được và khả năng quay lại ngành chính sau này. Nếu công việc giúp bạn tích lũy kỹ năng chuyển đổi được, như bán hàng, chăm sóc khách hàng hay phân tích số liệu, đó vẫn là bước đi hợp lý.
Nên đi thực tập ở công ty lớn hay công ty nhỏ?
Công ty lớn cho bạn quy trình bài bản và tên tuổi trên CV. Công ty nhỏ thường giao nhiều việc thật hơn và bạn học được nhiều mảng. Chọn nơi có người hướng dẫn rõ ràng, đó mới là yếu tố quyết định.
Lời kết
Năm cuối không chỉ để hoàn thành tín chỉ. Đó là năm bạn chuyển từ vai người học sang vai người đi làm. Khi đã có việc, bài kinh nghiệm đi làm đầu tiên sẽ giúp bạn hòa nhập nhanh hơn. Còn bây giờ, hãy lưu lại lộ trình trong bài kinh nghiệm cho sinh viên năm cuối này, đánh dấu mình đang ở quý nào, và làm ngay một việc nhỏ trong tuần này.