Một bạn sinh viên vừa tốt nghiệp gửi tôi hai thư mời làm việc. Công ty A ghi "lương 18 triệu net", công ty B ghi "lương 20 triệu gross". Bạn ấy định chọn B vì con số to hơn. Sau mười phút ngồi tính, bạn ấy nhận ra chênh lệch thực tế mỗi tháng chỉ vài trăm nghìn đồng, nhỏ hơn rất nhiều so với tưởng tượng. Biết quy đổi gross và net giúp bạn so sánh các lời mời làm việc trên cùng một thước đo, thay vì bị con số to nhỏ đánh lừa.
Bài này chỉ tập trung vào việc đọc và quy đổi con số. Phần thương lượng lương đã có bài riêng, tôi sẽ để đường dẫn ở phía dưới.
Gross là gì, net là gì
Lương gross là tổng tiền lương trước khi trừ bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Đây thường là con số ghi trong hợp đồng lao động. Lương net là số tiền còn lại sau khi đã trừ các khoản đó, tức tiền thực nhận về tài khoản.
Khi nhà tuyển dụng báo lương net, họ cam kết bạn nhận đủ số đó, phần bảo hiểm và thuế công ty tự tính ngược lên. Khi họ báo gross, bạn phải tự trừ để biết tiền thực nhận. Ngoài ra, lương còn khác với tổng thu nhập vì có thể kèm phụ cấp, thưởng, hoa hồng. Nếu bạn chưa rõ khác biệt này, hãy đọc bài lương cứng hay tổng thu nhập nên quan tâm điều gì trước khi so sánh.
Các khoản trừ từ gross ra net
Với người lao động làm hợp đồng từ 1 tháng trở lên, phiếu lương thường có hai nhóm khoản trừ:
- Bảo hiểm bắt buộc, tổng 10,5% lương đóng bảo hiểm: bảo hiểm xã hội 8%, bảo hiểm y tế 1,5%, bảo hiểm thất nghiệp 1%. Lương đóng bảo hiểm có mức trần, nhưng với các mức lương phổ biến của người mới đi làm thì chưa chạm tới.
- Thuế thu nhập cá nhân: tính trên thu nhập tính thuế, bằng thu nhập chịu thuế trừ bảo hiểm và các khoản giảm trừ gia cảnh. Từ kỳ tính thuế 2026, giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng mỗi tháng, cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng mỗi tháng.
- Khoản khác nếu có: đoàn phí công đoàn khi bạn là đoàn viên, tiền tạm ứng, khoản trừ theo thỏa thuận riêng. Những khoản này không thuộc công thức chuẩn nên cần hỏi rõ.
Biểu thuế lũy tiến từng phần áp dụng cho tiền lương theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 còn 5 bậc, tính theo thu nhập tính thuế mỗi tháng:
| Bậc | Thu nhập tính thuế mỗi tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu đồng | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu đồng | 35% |
Bảng quy đổi 3 mức lương gross sang net
Bảng dưới đây giả định lương đóng bảo hiểm bằng đúng lương gross, toàn bộ lương là thu nhập chịu thuế và không có phụ cấp được miễn thuế. Đơn vị là đồng mỗi tháng.
| Lương gross | Bảo hiểm 10,5% | Net, không người phụ thuộc | Net, 1 người phụ thuộc |
|---|---|---|---|
| 10.000.000 | 1.050.000 | 8.950.000 | 8.950.000 |
| 20.000.000 | 2.100.000 | 17.780.000 | 17.900.000 |
| 35.000.000 | 3.675.000 | 30.242.500 | 30.843.750 |
Đọc bảng sẽ thấy vài điều. Ở mức 10 triệu, thu nhập sau bảo hiểm còn thấp hơn mức giảm trừ bản thân nên bạn chưa phải nộp thuế, khoản bị trừ chỉ là bảo hiểm. Ở mức 20 triệu, người không có người phụ thuộc nộp 120.000 đồng thuế, có 1 người phụ thuộc thì không phải nộp. Ở mức 35 triệu, thuế là 1.082.500 đồng nếu không có người phụ thuộc và 481.250 đồng nếu có 1 người phụ thuộc.
Quay lại câu chuyện đầu bài: 20 triệu gross của công ty B tương đương khoảng 17,78 triệu net với người chưa đăng ký người phụ thuộc. So với 18 triệu net của công ty A, B thấp hơn 220.000 đồng mỗi tháng chứ không cao hơn 2 triệu như con số ghi trên giấy.
Quy đổi ngược từ net ra gross
Khi nhà tuyển dụng báo lương net, bạn vẫn nên biết con số gross tương ứng, vì gross mới là căn cứ đóng bảo hiểm và xét tăng lương sau này. Cách làm là tìm mức gross sao cho sau khi trừ bảo hiểm và thuế thì còn đúng số net. Với các ví dụ dưới, tôi tính bằng cách thử dần cho đến khi khớp:
- Net 15 triệu, không người phụ thuộc: gross khoảng 16,76 triệu đồng. Ở mức này thu nhập sau bảo hiểm chưa vượt 15,5 triệu nên không có thuế, chỉ cần chia 15 triệu cho 0,895.
- Net 25 triệu, không người phụ thuộc: gross khoảng 28,49 triệu đồng, trong đó bảo hiểm khoảng 2,99 triệu và thuế 500.000 đồng.
- Net 25 triệu, 1 người phụ thuộc: gross khoảng 28,13 triệu đồng, vì phần giảm trừ thêm 6,2 triệu làm thuế giảm còn khoảng 174.000 đồng.
Mẹo nhanh: nếu thu nhập chưa đến ngưỡng chịu thuế, gross xấp xỉ bằng net chia 0,895. Khi đã có thuế, hãy dùng công cụ tính lương của các trang uy tín rồi tự kiểm lại một lần bằng bảng thuế ở trên.
Lương đóng bảo hiểm khác lương thực nhận: đọc kỹ dòng này
Nhiều offer ghi tổng thu nhập cao nhưng lương đóng bảo hiểm chỉ bằng một phần, phần còn lại chia thành các khoản phụ cấp. Nhìn ngắn hạn, bạn có thể nhận nhiều tiền hơn mỗi tháng vì bị trừ bảo hiểm ít. Nhưng mọi quyền lợi dài hạn như trợ cấp thai sản, trợ cấp thất nghiệp, lương hưu đều tính trên lương đóng bảo hiểm.
Trong ví dụ giả định trên, đóng trên 6 triệu giúp net cao hơn 1.396.500 đồng mỗi tháng. Đổi lại, nếu sau này bạn nghỉ sinh hay mất việc, khoản trợ cấp sẽ tính theo 6 triệu chứ không theo 20 triệu. Lương đóng bảo hiểm cũng phải theo quy định của pháp luật, không phải công ty muốn ghi bao nhiêu cũng được. Khi đọc offer, hãy hỏi thẳng: "Lương đóng bảo hiểm của em là bao nhiêu?" và đối chiếu với bài các khoản phúc lợi người lao động cần biết.
Danh sách kiểm tra khi đọc offer
- Con số trong thư là gross hay net? Nếu thư không ghi, hãy hỏi bằng email để có văn bản.
- Lương đóng bảo hiểm bao nhiêu, có bằng lương cơ bản trong hợp đồng không?
- Những khoản phụ cấp nào được trả, khoản nào chịu thuế, khoản nào không?
- Lương thử việc tính theo bao nhiêu phần trăm và thử việc có đóng bảo hiểm không?
- Thưởng tháng 13, thưởng hiệu suất có ghi vào hợp đồng hay chỉ là "tùy kết quả kinh doanh"?
Khi đã quy đổi xong và muốn đề xuất mức khác, bạn có thể tham khảo các chiến lược thương lượng lương đã viết riêng.
Câu hỏi thường gặp
Nên nhận lương gross hay lương net?
Không có lựa chọn nào luôn tốt hơn. Nhận net giúp bạn chắc chắn số tiền về tay, rủi ro thay đổi thuế do công ty chịu. Nhận gross minh bạch hơn và thuận lợi khi so sánh với mặt bằng thị trường. Điều quan trọng là quy đổi về cùng một loại trước khi so sánh.
Không đăng ký người phụ thuộc thì có bị thiệt không?
Có, nếu bạn thực sự đang nuôi người phụ thuộc hợp lệ. Mỗi người phụ thuộc giảm 6,2 triệu đồng thu nhập tính thuế mỗi tháng, như ví dụ 35 triệu ở trên giúp giảm khoảng 600.000 đồng thuế mỗi tháng.
Lương net có phải là số tiền về tài khoản hằng tháng không?
Thường là có, nhưng số thực nhận còn phụ thuộc ngày công, tăng ca, khoản tạm ứng hoặc phụ cấp phát riêng. Hãy đối chiếu với phiếu lương tháng đầu tiên.
Tóm lại
Trước khi gật đầu với bất kỳ offer nào, hãy dành mười phút quy đổi lương gross và net theo bảng ở trên, hỏi rõ lương đóng bảo hiểm và ghi lại câu trả lời bằng văn bản. Con số trên thư mời chỉ có ý nghĩa khi bạn hiểu nó được tính trên cơ sở nào.