Mỗi năm vào khoảng này, tôi nhận được rất nhiều tin nhắn có cùng một nội dung: "Em mới đi làm được năm tháng, Tết này em có được thưởng không anh?". Câu trả lời ngắn là tùy công ty. Câu trả lời dài hơn, cũng là câu trả lời có ích hơn, nằm ở chỗ bạn phân biệt được hai khoản hay bị gọi lẫn với nhau là thưởng Tết và lương tháng 13, rồi biết chỗ nào trong giấy tờ của mình quyết định quyền lợi đó.
Bài này không đưa con số thưởng Tết 2027 của thị trường, vì đến thời điểm viết chưa có báo cáo chính thức nào cho mùa thưởng này. Thay vào đó, tôi tập trung vào phần bạn chủ động được: đọc quy định, tính thử và đặt câu hỏi đúng lúc.
Thưởng Tết có bắt buộc không
Bộ luật Lao động 2019 không dùng chữ "thưởng Tết". Quy định gần nhất là Điều 104 về thưởng. Theo điều này, thưởng là tiền, tài sản hoặc hình thức khác mà người sử dụng lao động trao cho người lao động, căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc của từng người. Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và phải công bố công khai tại nơi làm việc, sau khi tham khảo ý kiến tổ chức đại diện người lao động ở nơi có tổ chức này.
Đọc kỹ sẽ thấy luật không ép doanh nghiệp phải thưởng, cũng không ấn định mức thưởng. Năm làm ăn thua lỗ, công ty có thể không thưởng mà không vi phạm luật. Ngược lại, nếu quy chế thưởng đã công bố ghi rõ điều kiện và mức thưởng, thì khi bạn đáp ứng đủ điều kiện, công ty phải làm đúng những gì mình đã cam kết.
Vì vậy, với người đi làm, thứ đáng đọc nhất không phải tin tức về thưởng Tết của doanh nghiệp khác mà là ba tài liệu của chính công ty bạn: hợp đồng lao động, quy chế thưởng và thỏa ước lao động tập thể nếu có. Khi so sánh các lời mời làm việc, hãy nhìn cả gói thu nhập chứ đừng chỉ nhìn lương, như bài lương cứng hay tổng thu nhập đã phân tích.
Lương tháng 13 là gì, khi nào thành nghĩa vụ
"Lương tháng 13" là cách gọi quen thuộc của dân công sở cho khoản chi thêm cuối năm, thường bằng khoảng một tháng lương nếu làm đủ năm. Pháp luật lao động không có định nghĩa riêng cho khoản này. Nó chỉ trở thành nghĩa vụ của công ty khi được ghi vào hợp đồng lao động, quy chế thưởng, quy chế lương hoặc thỏa ước lao động tập thể.
Đây là khác biệt thực tế giữa hai khoản. Thưởng Tết thường phụ thuộc kết quả kinh doanh và đánh giá cá nhân, có năm nhiều năm ít. Lương tháng 13, nếu đã viết thành cam kết, thì gần với một khoản thu nhập cố định hơn. Có công ty gộp hai khoản làm một, có công ty trả cả hai, có công ty không trả khoản nào. Không có mô hình nào là "chuẩn", chỉ có mô hình đã ghi trên giấy.
Một mẹo nhỏ khi đọc hợp đồng: nếu thấy câu chung chung kiểu "được hưởng thưởng theo chính sách công ty", hãy xin xem chính sách đó. Một câu mơ hồ trong hợp đồng gần như không giúp gì khi có tranh chấp.
Nghỉ việc trước Tết có được thưởng không
Đây là câu hỏi gây tranh cãi nhiều nhất. Luật không có điều khoản riêng nói người nghỉ việc trước ngày chi thưởng thì được hay không được thưởng. Mọi thứ quay về quy chế thưởng của công ty. Thường gặp ba kiểu quy định sau:
- Chỉ trả cho người còn làm việc tại ngày chi thưởng. Nghỉ trước ngày đó thì không nhận.
- Trả theo tỷ lệ số tháng làm việc trong năm, kể cả người đã nghỉ đúng quy trình.
- Trả cho người đạt thời gian làm tối thiểu, ví dụ hết thử việc hoặc đủ một số tháng nhất định.
Nếu bạn đang tính đổi việc quanh Tết, hãy đọc điều khoản này trước khi nộp đơn chứ đừng đợi đến lúc nhận lương tháng cuối mới hỏi. Một vài tuần chênh lệch ngày nghỉ có thể quyết định bạn có nhận khoản thưởng hay không.
Ví dụ tính thưởng theo số tháng làm việc
Nhiều doanh nghiệp tính lương tháng 13 theo tỷ lệ: lấy mức thưởng cả năm nhân với số tháng làm, chia cho 12. Giả sử quy chế của công ty ghi lương tháng 13 bằng một tháng lương và lương của bạn là 10 triệu đồng. Kết quả tính như bảng dưới. Đây là ví dụ giả định để minh họa cách tính, công ty bạn có thể dùng công thức khác.
Lưu ý thêm: có công ty tính theo lương cơ bản, có nơi tính theo lương bình quân, có nơi chỉ tính tháng làm đủ công. Ba cách này cho ra số khác nhau, nên đừng tự tính rồi yên tâm khi chưa biết công ty dùng căn cứ nào.
Tiền thưởng có tính thuế thu nhập cá nhân không
Có. Tiền thưởng Tết và lương tháng 13 đều được xếp vào thu nhập từ tiền lương, tiền công, nên cộng vào thu nhập chịu thuế. Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15, thu nhập từ tiền lương được xác định tại thời điểm trả. Khoản thưởng chi vào tháng 1 năm 2027 sẽ thuộc kỳ tính thuế 2027, không phải 2026.
Với tiền lương, luật mới áp dụng biểu thuế lũy tiến 5 bậc từ 5% đến 35% và mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân, 6,2 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Ví dụ giả định: lương 20 triệu, đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% là 2,1 triệu, không có người phụ thuộc. Tháng bình thường thuế tạm khấu trừ là 120.000 đồng. Tháng nhận thêm 20 triệu tiền thưởng, thu nhập tính thuế lên 22,4 triệu và số thuế tạm khấu trừ tháng đó là 1.740.000 đồng. Cuối năm, khi quyết toán, số thuế được tính lại theo cả năm nên có thể được hoàn một phần hoặc phải nộp thêm.
Bài học thực tế: đừng tính chi tiêu Tết dựa trên con số thưởng trước thuế. Hãy hỏi phòng kế toán số thực nhận, hoặc tự tính theo biểu thuế.
Nên hỏi gì khi nhận việc vào cuối năm
Nhận việc vào tháng 11, tháng 12 là lúc dễ thiệt nhất về thưởng, vì bạn chưa kịp làm đủ thời gian tối thiểu. Trước khi ký, bạn có thể hỏi những câu sau một cách lịch sự:
- Công ty có lương tháng 13 hoặc thưởng Tết không, căn cứ vào văn bản nào?
- Người mới vào trong năm có được tính theo tỷ lệ không, cần làm tối thiểu bao lâu?
- Thời gian thử việc có được tính vào số tháng xét thưởng không?
- Thưởng chi vào thời điểm nào, nghỉ trước thời điểm đó thì xử lý ra sao?
- Ngoài thưởng còn phúc lợi Tết nào khác như quà, hỗ trợ đi lại?
Những câu hỏi này không làm bạn mất điểm nếu hỏi sau khi đã thống nhất công việc và lương. Bạn có thể tham khảo thêm danh mục phúc lợi người lao động cần biết khi nhận việc để hỏi đủ ý trong một lần.
Câu hỏi thường gặp
Công ty không thưởng Tết có vi phạm luật không?
Nếu hợp đồng, quy chế hay thỏa ước không cam kết khoản thưởng nào thì không vi phạm. Nếu đã cam kết mà không trả, bạn có quyền đề nghị công ty giải thích, sau đó nhờ công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động địa phương hỗ trợ.
Đang thử việc có được thưởng Tết không?
Tùy quy chế thưởng. Nhiều nơi chỉ xét người đã ký hợp đồng chính thức, một số nơi vẫn có quà hoặc khoản hỗ trợ nhỏ cho người thử việc. Hãy hỏi thẳng khi nhận việc.
Thưởng bằng hiện vật có phải chịu thuế không?
Điều 104 cho phép thưởng bằng tài sản hoặc hình thức khác. Các khoản thưởng này nhìn chung vẫn được tính là thu nhập từ tiền lương, tiền công. Trường hợp cụ thể nên hỏi kế toán công ty hoặc cơ quan thuế.
Lương tháng 13 có được trả bằng một tháng lương không?
Không có quy định bắt buộc mức một tháng lương. Đó chỉ là mức phổ biến, còn con số thực tế là con số ghi trong hợp đồng hoặc quy chế của công ty.
Lời kết
Thưởng Tết là phần thưởng, còn lương tháng 13 chỉ chắc chắn khi đã thành cam kết trên giấy. Hiểu điểm khác đó, bạn sẽ bớt kỳ vọng sai và có lý do chính đáng khi cần hỏi lại quyền lợi. Nếu đang cân nhắc giữa nhiều lời mời, hãy xem thêm những phúc lợi người lao động quan tâm nhất và đối chiếu với bài hướng dẫn thưởng Tết 2027 và lương tháng 13 này trước khi quyết định.