Hãy thử trả lời nhanh trong đầu: năm năm nữa bạn đang làm gì, ở vị trí nào? Nếu bạn vừa khựng lại vài giây, đừng lo, phần lớn sinh viên mới ra trường đều vậy. Vấn đề là trong phòng phỏng vấn, vài giây im lặng cùng câu "Dạ em chưa nghĩ tới" có thể khiến người đối diện đánh giá bạn thiếu định hướng. Câu hỏi "Bạn thấy mình ở đâu sau 5 năm?" không đòi hỏi bạn có một bản kế hoạch hoàn hảo. Nó chỉ cần bạn cho thấy mình đã nghĩ nghiêm túc về con đường nghề nghiệp và con đường đó có chỗ cho công ty đang ngồi trước mặt.
Nhà tuyển dụng muốn nghe gì
Theo những gì tôi quan sát được qua rất nhiều buổi tuyển dụng, người đặt câu hỏi này thường muốn biết ba điều:
- Sự gắn bó. Tuyển và đào tạo một người mới tốn thời gian, công sức. Họ muốn biết bạn có ý định ở lại đủ lâu để khoản đầu tư đó có ý nghĩa.
- Định hướng. Bạn có biết mình muốn giỏi lên ở mảng nào không, hay chỉ cần một công việc bất kỳ.
- Độ thực tế. Mục tiêu của bạn có khớp với vị trí và lộ trình mà công ty có thể đưa ra không. Một bạn mới ra trường nói muốn làm giám đốc sau hai năm nghe không thực tế, còn nói muốn tự phụ trách một mảng việc thì hợp lý.
Ba tiêu chí này cũng nằm trong cách nhà tuyển dụng nhìn toàn bộ buổi phỏng vấn. Muốn hiểu rõ hơn, bạn đọc thêm bài phân tích điều người phỏng vấn thật sự muốn thấy ở ứng viên.
Công thức trả lời 3 phần
Phần một: kỹ năng muốn giỏi. Bắt đầu bằng năng lực, không bắt đầu bằng chức danh. Năng lực là thứ bạn tự kiểm soát được, còn chức danh phụ thuộc vào cơ cấu của công ty. Nói "em muốn thành thạo phân tích dữ liệu khách hàng" nghe chắc chắn hơn "em muốn làm trưởng phòng".
Phần hai: vai trò muốn đảm nhận. Mô tả mức trách nhiệm bạn muốn gánh, như tự chạy một dự án nhỏ, hướng dẫn được người mới, phụ trách một nhóm khách hàng. Đây là cách nói về thăng tiến mà không bị nghe như đang nhắm ghế của ai.
Phần ba: liên hệ với công ty. Kết bằng lý do nơi này giúp bạn đi tới mục tiêu đó: chương trình đào tạo, quy mô dự án, sản phẩm bạn quan tâm. Phần này cho thấy bạn đã tìm hiểu và trả lời luôn câu hỏi ngầm về sự gắn bó.
Mẫu câu trả lời cho từng nhóm ứng viên
Sinh viên mới ra trường
"Trong năm năm tới, em muốn trở thành người làm nội dung có thể tự lên kế hoạch và đo hiệu quả cho cả một kênh, không chỉ viết bài theo yêu cầu. Khi đã vững, em mong được phụ trách một mảng nội dung và hướng dẫn các bạn mới. Em chọn ứng tuyển ở đây vì đội của mình làm nhiều kênh cùng lúc, em nghĩ đó là môi trường giúp em học nhanh nhất."
Người chuyển ngành
"Em đã làm ba năm ở mảng bán lẻ và đang chuyển sang nhân sự. Hai năm đầu, em muốn nắm chắc tuyển dụng và quy trình hội nhập nhân viên mới. Sau đó em mong đóng góp vào việc giữ chân nhân viên tuyến đầu, vì đó là chỗ em hiểu rõ từ kinh nghiệm cũ. Công ty mình có hệ thống cửa hàng lớn nên em thấy kinh nghiệm cũ và hướng đi mới gặp nhau ở đây." Với người chuyển ngành, nên nối được kinh nghiệm cũ với đích đến mới.
Ứng viên vị trí kỹ thuật
"Em muốn đi sâu vào phát triển hệ thống phía máy chủ, đặc biệt là tối ưu hiệu năng. Trong vài năm, em hy vọng tự thiết kế được một phần hệ thống và tham gia đánh giá mã cho các bạn mới. Em đọc bài chia sẻ kỹ thuật của đội mình về việc chuyển đổi kiến trúc nên rất muốn được học từ những dự án như vậy." Với dân kỹ thuật, nói rõ mảng chuyên sâu thường được đánh giá cao hơn nói chung chung về công nghệ.
Ứng viên vị trí kinh doanh
"Em đặt mục tiêu trở thành người bán hàng có tập khách hàng ổn định và hiểu sâu sản phẩm, đạt chỉ tiêu đều đặn chứ không chỉ một vài tháng. Sau đó em mong được giao quản lý một khu vực hoặc nhóm khách hàng doanh nghiệp. Lộ trình từ nhân viên lên trưởng nhóm khu vực mà anh chị chia sẻ lúc nãy là điều em quan tâm nhất." Nhắc lại thông tin người phỏng vấn vừa nói cho thấy bạn lắng nghe.
Câu trả lời nên tránh
- "Em muốn mở công ty riêng." Ước mơ khởi nghiệp không có gì xấu, nhưng nói ra ở buổi phỏng vấn dễ khiến người nghe nghĩ bạn chỉ đến để học việc rồi đi.
- "Em chưa nghĩ tới." Câu trả lời này cho thấy bạn chưa chuẩn bị, kể cả khi thật lòng.
- "Em muốn ngồi vào vị trí của anh chị." Có người nói để tỏ ra tham vọng, nhưng nhiều người phỏng vấn sẽ thấy khó chịu hoặc coi là thiếu tinh tế.
- Nói kế hoạch không liên quan như đi du học, chuyển ngành khác hẳn, trừ khi công ty có chương trình hỗ trợ đúng hướng đó.
Khi chưa rõ định hướng thì nói thế nào cho thật lòng
Không ít bạn thực sự chưa biết mình muốn gì sau năm năm, và điều đó bình thường với người mới đi làm. Bạn không cần bịa ra một kế hoạch đẹp. Hãy nói về điểm xuất phát rõ ràng thay vì đích đến: "Thật lòng em chưa vẽ được chính xác vị trí năm năm tới. Điều em chắc chắn là em muốn đi theo mảng tài chính doanh nghiệp, và hai năm đầu em cần nắm vững nghiệp vụ lập báo cáo. Em tin khi làm thật, em sẽ thấy rõ mình hợp nhất ở nhánh nào."
Câu trả lời này trung thực, cho thấy bạn tự biết mình và vẫn có một hướng đi cụ thể. Người phỏng vấn có kinh nghiệm thường đánh giá cao sự thẳng thắn kiểu này hơn một câu thuộc lòng. Nếu muốn luyện thêm những câu hỏi mở tương tự, bạn có thể đọc cách trả lời 20 câu hỏi phỏng vấn khó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói thẳng là chỉ định làm một hai năm?
Không nên nói như một cam kết sẽ rời đi. Nếu bạn có kế hoạch học tiếp, hãy nói về điều bạn muốn học được ở công ty trong thời gian đó, không đặt mốc nghỉ việc.
Câu hỏi "10 năm tới" có trả lời giống vậy không?
Dùng được cùng công thức, chỉ cần nâng phần vai trò lên một bậc và nói chung hơn về đích đến, vì mười năm là quãng thời gian khó dự đoán.
Phỏng vấn công ty nhỏ có cần nói về thăng tiến không?
Công ty nhỏ thường ít tầng quản lý. Bạn nên nhấn vào việc mở rộng phạm vi công việc và kỹ năng, thay vì chức danh.
Nên trả lời dài bao lâu?
Khoảng một phút là vừa. Dài hơn dễ lan man, ngắn quá thì thiếu phần liên hệ với công ty.
Lời kết
Câu hỏi về năm năm tới thực chất là lời mời bạn kể về con đường nghề nghiệp mình muốn đi. Hãy chuẩn bị theo công thức ba phần, thay ví dụ bằng kỹ năng và công ty thật của bạn, rồi tập nói cho tự nhiên. Câu này thường xuất hiện cùng nhóm câu hỏi phỏng vấn phổ biến, nên ôn chung một lượt sẽ đỡ tốn công. Lưu lại bài trả lời câu hỏi 5 năm tới bạn ở đâu để xem nhanh trước buổi phỏng vấn.