Buổi phỏng vấn đang trôi chảy. Bạn vừa kể xong về đồ án tốt nghiệp, người phỏng vấn gật đầu, ghi chép, rồi ngẩng lên hỏi: "Vậy em mong muốn mức lương bao nhiêu?". Không khí bỗng chùng xuống. Nói cao sợ bị loại, nói thấp sợ thiệt cả năm. Tin tốt là câu hỏi này hoàn toàn chuẩn bị được, và người chuẩn bị kỹ thường được đánh giá cao hơn ngay cả khi con số họ đưa ra không thấp.
Bài này chỉ bàn đúng khoảnh khắc đó, khi bạn còn đang ngồi trong phòng phỏng vấn và chưa có lời mời chính thức. Còn giai đoạn đã cầm thư mời trong tay, bạn nên đọc thêm bài đàm phán lương khi đã nhận offer vì cách làm ở hai giai đoạn khác nhau khá nhiều.
Vì sao nhà tuyển dụng hỏi câu này
Người phỏng vấn không hỏi để gây khó. Họ thường có ba mục đích rất thực tế:
- Kiểm tra ngân sách. Mỗi vị trí đều có một khung lương đã được duyệt. Họ muốn biết bạn có nằm trong khung đó không, tránh mất công đi tiếp nhiều vòng rồi vỡ ở bước cuối.
- Xem bạn hiểu thị trường đến đâu. Một con số có căn cứ cho thấy bạn đã tìm hiểu nghiêm túc về vị trí, ngành và mặt bằng chung.
- Đánh giá cách bạn nhìn nhận giá trị bản thân. Người tự tin và thực tế sẽ nói được vì sao mình đáng mức đó, không né tránh, cũng không đòi hỏi vô căn cứ.
Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy mục tiêu không phải là "đoán trúng" con số trong đầu họ. Mục tiêu là đưa ra một khoảng hợp lý, giải thích ngắn gọn được, và giữ cửa mở để trao đổi tiếp.
Ba bước chuẩn bị con số trước buổi phỏng vấn
Bước 1: Gom tin tuyển dụng cùng vị trí
Đây là nguồn dễ lấy nhất. Hãy tìm khoảng tám đến mười tin tuyển dụng cùng chức danh, cùng yêu cầu kinh nghiệm, cùng thành phố, có ghi rõ mức lương. Chép lại vào một bảng nhỏ: tên công ty, quy mô, mức lương thấp nhất, cao nhất. Sau khi gom đủ, bạn sẽ thấy phần lớn tin tập trung quanh một khoảng nào đó. Đó là điểm xuất phát.
Bước 2: Đối chiếu với báo cáo lương có ghi nguồn
Các công ty tuyển dụng và tư vấn nhân sự thường công bố báo cáo lương hằng năm. Chỉ dùng báo cáo ghi rõ đơn vị thực hiện, thời gian khảo sát và cách chọn mẫu. Bài chia sẻ không nguồn trên mạng xã hội thì đừng lấy làm căn cứ. Khi đối chiếu, chú ý báo cáo tính theo lương gross hay net, theo tháng hay theo năm.
Bước 3: Hỏi người đang làm trong ngành
Anh chị khóa trên, người hướng dẫn thực tập, bạn bè đi làm trước một hai năm là nguồn thông tin rất sát. Cách hỏi khéo là hỏi về khoảng chung: "Vị trí như em ứng tuyển, ở công ty cỡ vừa, thường nhận khoảng bao nhiêu hả anh?" thay vì hỏi thẳng lương của họ. Ba nguồn này gặp nhau ở đâu thì khoảng lương của bạn nên nằm ở đó.
Đưa một khoảng thay vì một con số
Khi đã có dữ liệu, hãy chọn một khoảng rộng vừa phải, chênh nhau khoảng một đến hai triệu đồng với người mới. Ví dụ giả định: sau khi tìm hiểu, bạn thấy vị trí nhân viên hành chính ở Hà Nội cho người mới thường nằm quanh 8 đến 10 triệu. Bạn có thể nói "khoảng 9 đến 10 triệu". Đặt mức thấp nhất của khoảng ở con số bạn thực sự chấp nhận được, vì nhà tuyển dụng thường bám vào đầu dưới.
Một khoảng giúp cuộc trò chuyện mềm hơn và bạn còn chỗ điều chỉnh khi biết thêm về thưởng, phụ cấp. Muốn có thêm chiến thuật cho những lần thương lượng sau, bạn có thể tham khảo 7 chiến lược thương lượng lương.
Nói rõ lương gross hay net
Đây là chỗ nhiều bạn mới ra trường hay nhầm. Lương gross là tổng thu nhập trước khi trừ bảo hiểm và thuế. Lương net là số tiền về tài khoản mỗi tháng, sau khi đã khấu trừ bảo hiểm và thuế thu nhập cá nhân nếu có. Theo quy định hiện hành, người lao động tự chịu tổng cộng 10,5% tính trên mức lương đóng bảo hiểm, trong đó phần lớn nhất là 8% cho quỹ bảo hiểm xã hội, còn lại 1,5% cho y tế và 1% cho thất nghiệp.
Vì vậy, khi nói con số, hãy luôn kèm chữ "gross" hoặc "net". Nếu không chắc công ty quen tính theo kiểu nào, bạn có thể hỏi lại: "Bên mình thường trao đổi lương theo gross hay net ạ?".
Mẫu câu trả lời theo từng hoàn cảnh
Người mới ra trường
"Em đã tham khảo các tin tuyển dụng vị trí trợ lý marketing cho người mới ở TP.HCM và hỏi thêm vài anh chị đi làm trước. Em mong muốn mức lương trong khoảng X đến Y, gross. Với em, cơ hội được học từ một đội làm chiến dịch thật cũng quan trọng không kém, nên em sẵn sàng trao đổi thêm." Con số X, Y bạn điền theo kết quả ba bước ở trên.
Người có khoảng 2 năm kinh nghiệm
"Hiện tại em phụ trách trọn quy trình đối chiếu công nợ cho khoảng ba mươi khách hàng. Dựa trên phạm vi công việc của vị trí này và mặt bằng thị trường em tìm hiểu, em mong muốn trong khoảng X đến Y, gross. Nếu bên mình có lộ trình xét tăng lương rõ ràng sau thử việc, em có thể linh hoạt ở mức khởi điểm."
Người chuyển ngành
"Em hiểu mình mới bước sang lĩnh vực phân tích dữ liệu nên không đặt kỳ vọng như người đã làm lâu năm. Em đề xuất mức ngang người mới vào nghề, khoảng X đến Y, và mong được đánh giá lại sau sáu tháng dựa trên kết quả thực tế."
Hai tình huống khó
Khi bị hỏi lương cũ
Bạn không bắt buộc phải tiết lộ chi tiết, nhưng cũng không nên nói dối vì thông tin có thể được kiểm tra qua tham chiếu. Cách an toàn là trả lời trung thực ở mức tổng và chuyển hướng về vị trí mới: "Thu nhập hiện tại của em khoảng X, gồm lương và thưởng. Tuy vậy, vị trí này có phạm vi rộng hơn nên em mong muốn mức Y, phù hợp với trách nhiệm mới."
Khi bị ép trả lời ngay ở vòng đầu
Ở vòng sàng lọc qua điện thoại, nhiều nơi hỏi lương rất sớm. Bạn có thể xin hiểu thêm công việc trước, nhưng nếu họ vẫn cần con số thì cứ đưa khoảng đã chuẩn bị, kèm câu mở: "Đây là khoảng em tham khảo, em sẵn sàng điều chỉnh khi hiểu rõ hơn phạm vi công việc và chế độ đãi ngộ."
Những câu nên tránh
- Đưa lý do cá nhân như trả góp, nuôi em đi học. Nhà tuyển dụng trả lương theo giá trị công việc, không theo nhu cầu chi tiêu.
- Hỏi ngược lại một cách cụt lủn khi chưa nói gì về mình. Hỏi lại được, nhưng phải kèm thông tin.
- Lấy công ty khác ra để ép giá ngay ở buổi phỏng vấn đầu tiên.
Câu hỏi lương thường đi cùng những câu kinh điển khác như giới thiệu bản thân, điểm mạnh, điểm yếu. Bạn có thể ôn trọn bộ trong bài tổng hợp những câu hỏi phỏng vấn quen thuộc nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để nhà tuyển dụng đưa con số trước?
Bạn có thể khéo léo hỏi khung lương của vị trí, nhiều nơi sẵn lòng chia sẻ. Nhưng nếu họ đã hỏi hai lần, hãy đưa khoảng của mình để cuộc trò chuyện đi tiếp.
Nói thấp có giúp dễ trúng tuyển hơn không?
Không hẳn. Con số quá thấp so với thị trường có thể khiến người phỏng vấn nghi ngờ bạn chưa hiểu vị trí. Mức khởi điểm thấp cũng kéo các lần tăng sau thấp theo.
Nếu khoảng mình đưa cao hơn ngân sách thì sao?
Hãy hỏi xem phần chênh có thể bù bằng thưởng, phụ cấp, đào tạo hay lịch xét tăng lương sớm không. Nếu vẫn quá xa, bạn có quyền cân nhắc, không cần nhận ngay tại chỗ.
Lời kết
Câu hỏi về lương không phải cái bẫy. Nó là cơ hội để bạn cho thấy mình đã tìm hiểu kỹ và biết giá trị của bản thân. Hãy dành một buổi tối làm đủ ba bước chuẩn bị, viết sẵn câu trả lời cho hoàn cảnh của mình rồi nói thành tiếng vài lần. Khi cần xem lại, bạn mở bài cách trả lời câu hỏi mức lương mong muốn này trước giờ phỏng vấn.