Khi một người bạn của tôi phải tìm người chăm bố sau ca mổ, anh mất gần ba tuần mới tìm được người phù hợp. Người thì thiếu kinh nghiệm, người thì không chịu ca đêm, có người làm được vài hôm thì nghỉ. Câu chuyện đó không hiếm. Nhiều gia đình ở thành phố đang gặp cảnh tương tự, và đó là tín hiệu của một nhu cầu việc làm thật, không phải trào lưu nhất thời.
Vì sao nhu cầu chăm sóc người cao tuổi tăng
Theo các dự báo được Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc và cơ quan thống kê nêu, Việt Nam sẽ chuyển từ giai đoạn già hóa sang thời kỳ dân số già từ khoảng năm 2036, và người từ 60 tuổi trở lên có thể chiếm khoảng một phần tư dân số vào năm 2050. Việt Nam cũng được nhắc là một trong những nước có tốc độ già hóa nhanh, tức là có ít thời gian chuẩn bị hơn các nước phát triển.
Trong khi đó, các bài phân tích trên báo chí và báo cáo của tổ chức quốc tế đều chỉ ra cùng một điểm: việc chăm sóc người cao tuổi vẫn chủ yếu dựa vào người thân trong gia đình, hệ thống chăm sóc chuyên nghiệp còn mỏng, và nhân lực lão khoa, điều dưỡng chăm sóc dài hạn còn thiếu. Gia đình ít con hơn, con cái đi làm xa hơn, nên nhu cầu thuê người chăm sóc có đào tạo sẽ tiếp tục tăng. Nếu bạn đang tìm hiểu những vị trí doanh nghiệp đang thiếu người, đây là nhóm nghề nên đặt cạnh để so sánh.
Các vị trí trong nghề
Không phải ai muốn vào nghề cũng cần học điều dưỡng bốn năm. Có nhiều cửa vào, tùy thời gian và điều kiện của bạn.
- Điều dưỡng thực hiện các kỹ thuật chăm sóc theo chỉ định y khoa như theo dõi dấu hiệu sinh tồn, dùng thuốc, chăm sóc vết thương. Đây là nghề có chuyên môn y tế, cần bằng cấp và giấy phép hành nghề.
- Hộ lý hỗ trợ người bệnh trong sinh hoạt: vệ sinh, ăn uống, thay đồ, di chuyển, giữ buồng bệnh sạch sẽ.
- Chăm sóc tại nhà làm việc trực tiếp tại gia đình, có thể theo ca hoặc ở lại, qua công ty dịch vụ hoặc thỏa thuận riêng.
- Nhân viên viện dưỡng lão chăm sóc sinh hoạt hằng ngày, tổ chức hoạt động, theo dõi sức khỏe cơ bản và báo cho điều dưỡng hoặc bác sĩ khi có bất thường.
Học ở đâu, cần chứng chỉ gì
Với điều dưỡng, con đường chính là học hệ cao đẳng hoặc đại học ngành điều dưỡng tại các trường y, sau đó thực hành và đáp ứng điều kiện để được cấp giấy phép hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Một số trường có hướng chuyên sâu điều dưỡng lão khoa hoặc các khóa bổ sung sau tốt nghiệp.
Với hộ lý và chăm sóc, nhiều trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp và bệnh viện có khóa sơ cấp hoặc ngắn hạn về chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc người bệnh. Khi chọn khóa học, hãy hỏi:
- Cơ sở có được phép đào tạo và cấp chứng chỉ không.
- Thời lượng thực hành thật trên người hoặc mô hình là bao nhiêu buổi.
- Có thực tập tại bệnh viện hay viện dưỡng lão không.
- Có dạy sơ cứu, phòng ngã, nâng đỡ đúng tư thế không.
- Cơ sở có kết nối việc làm sau khóa học không.
Chứng chỉ sơ cứu cơ bản là thứ nên có dù bạn ở vị trí nào. Nó giúp bạn xử lý đúng trong những phút đầu khi người cao tuổi bị ngã, nghẹn hay ngất.
Kỹ năng mềm quan trọng
Bằng cấp giúp bạn được nhận, nhưng kỹ năng mềm giúp bạn ở lại được với nghề. Những kỹ năng tôi thấy người làm lâu năm đều có:
- Kiên nhẫn và nói chuyện chậm rãi, nhất là với người suy giảm trí nhớ hay hỏi lại nhiều lần.
- Quan sát: nhận ra người được chăm ăn ít hơn, ngủ kém hơn, đi lại khác thường để báo kịp.
- Giao tiếp với gia đình: báo cáo ngắn gọn, trung thực, không giấu sai sót.
- Tôn trọng sự riêng tư và thói quen của người cao tuổi, kể cả khi họ khó tính.
- Tự chăm sóc bản thân: biết nghỉ, biết chia sẻ áp lực để không kiệt sức.
Cơ hội làm việc ở nước ngoài
Không chỉ Việt Nam, nhiều nước có dân số già như Nhật Bản, Đức đang tuyển điều dưỡng và nhân viên chăm sóc nước ngoài qua các chương trình riêng. Điểm chung là yêu cầu ngoại ngữ khá cao, phải qua đào tạo, thi tuyển và có hợp đồng qua kênh được cấp phép. Hãy coi đây là hướng đi dài hạn, cần học tiếng nghiêm túc ít nhất một đến hai năm, và luôn kiểm tra kỹ đơn vị đưa đi trước khi nộp bất kỳ khoản tiền nào.
Ai hợp và không hợp nghề này
Nghề chăm sóc có những phần việc không dễ chịu: vệ sinh cho người nằm lâu, trực đêm, chứng kiến người mình chăm yếu dần. Nếu bạn chưa chắc, hãy thử làm tình nguyện ở một viện dưỡng lão hoặc phụ giúp chăm người thân vài tuần trước khi đăng ký khóa học dài. Thu nhập trong nghề khác nhau nhiều theo vị trí, nơi làm và kinh nghiệm. Bạn có thể đọc thêm bài mức lương trung bình theo ngành để có cái nhìn chung, rồi hỏi trực tiếp các cơ sở tuyển dụng thay vì tin những con số truyền miệng.
Câu hỏi thường gặp
Nam giới có làm nghề chăm sóc người cao tuổi được không?
Được. Nhiều gia đình và cơ sở cần nam giới để chăm sóc người cao tuổi là nam hoặc hỗ trợ nâng đỡ, di chuyển.
Học khóa ngắn hạn xong có làm điều dưỡng được không?
Không. Khóa ngắn hạn giúp bạn làm hộ lý hoặc chăm sóc sinh hoạt. Muốn làm điều dưỡng phải học chương trình điều dưỡng chính quy và có giấy phép hành nghề.
Tìm việc chăm sóc người cao tuổi ở đâu an toàn?
Ưu tiên bệnh viện, viện dưỡng lão, công ty dịch vụ có hợp đồng rõ ràng. Nếu làm cho gia đình, hãy thỏa thuận bằng văn bản về giờ làm, nhiệm vụ, ngày nghỉ và cách trả tiền.
Lời kết
Nghề chăm sóc người cao tuổi có nhu cầu thật và sẽ còn tăng, nhưng nó đòi hỏi sự bền bỉ hơn là một tấm bằng. Hãy chọn cửa vào hợp với mình, học bài bản và thử việc thật trước khi cam kết lâu dài. Khi đã sẵn sàng, áp dụng thêm kinh nghiệm tìm việc chủ động và lưu bài việc làm chăm sóc người cao tuổi này để đối chiếu khi chọn khóa học.