Hai năm trở lại đây, "bán dẫn" là từ khóa xuất hiện dày đặc trong các buổi tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp. Nhưng khi tôi hỏi các bạn sinh viên điện tử "Em muốn làm khâu nào trong ngành bán dẫn?", phần lớn chưa trả lời được. Ngành này rộng hơn nhiều so với hình ảnh kỹ sư ngồi vẽ chip. Có người thiết kế trên máy tính, có người vận hành thiết bị trong phòng sạch, có người kiểm thử hàng triệu con chip mỗi tháng. Hiểu rõ chuỗi giá trị là bước đầu để bạn chọn đúng hướng học.
Bối cảnh: mục tiêu nhân lực của Việt Nam
Ngày 21/9/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành hai quyết định quan trọng. Quyết định 1018/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Giai đoạn đến 2030 đặt mục tiêu có ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử và đội ngũ trên 50.000 kỹ sư, cử nhân.
Cùng ngày, Quyết định 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn. Mục tiêu đến 2030 là đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên, trong đó khoảng 15.000 người cho khâu thiết kế và 35.000 người cho sản xuất, đóng gói, kiểm thử và các khâu khác. Chương trình cũng đầu tư 4 phòng thí nghiệm dùng chung cấp quốc gia và nâng cấp phòng thí nghiệm ở khoảng 18 trường đại học công lập.
Con số 35.000 cho thấy một điều sinh viên hay bỏ qua: phần lớn nhu cầu không nằm ở thiết kế mà ở sản xuất và kiểm thử. Đây là cơ hội cho cả những bạn không theo con đường thiết kế vi mạch.
Chuỗi giá trị bán dẫn gồm những khâu nào
Ở Việt Nam hiện nay, mảng thiết kế có nhiều trung tâm của doanh nghiệp nước ngoài và một số doanh nghiệp trong nước. Mảng đóng gói, kiểm thử có các nhà máy lớn của tập đoàn nước ngoài như Intel, Amkor, cùng các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT đang đầu tư vào các khâu của ngành. Khâu chế tạo là phần mới và khó nhất, còn đang ở giai đoạn khởi đầu.
Vị trí cho kỹ sư và cho kỹ thuật viên
Bảng dưới đây tóm tắt các vị trí thường gặp, giúp bạn thấy mình hợp với hướng nào:
| Khâu | Vị trí kỹ sư | Vị trí kỹ thuật viên |
|---|---|---|
| Thiết kế | Thiết kế mạch số, kiểm chứng thiết kế, thiết kế vật lý, thiết kế mạch tương tự, vẽ layout | Ít, chủ yếu hỗ trợ dữ liệu, hạ tầng máy tính |
| Chế tạo | Kỹ sư quy trình, kỹ sư thiết bị, kỹ sư vật liệu, kỹ sư chất lượng | Vận hành máy trong phòng sạch, bảo trì thiết bị |
| Đóng gói, kiểm thử | Kỹ sư kiểm thử, kỹ sư sản phẩm, kỹ sư chất lượng, kỹ sư tự động hóa | Vận hành dây chuyền, kiểm tra ngoại quan, bảo trì máy test |
Nếu bạn học cao đẳng điện tử, cơ điện tử, mảng đóng gói, kiểm thử và bảo trì thiết bị là cửa vào thực tế nhất. Nếu bạn học đại học và mạnh về logic, lập trình, mảng thiết kế và kiểm chứng phù hợp hơn. Bài ngành điện, điện tử là gì, làm gì giải thích thêm nền tảng của nhóm ngành này.
Ngành học, kỹ năng và chứng chỉ
Các ngành học gần với bán dẫn nhất là kỹ thuật điện tử viễn thông, kỹ thuật máy tính, vi điện tử, vật lý kỹ thuật. Khâu chế tạo cần thêm người học vật liệu, hóa học, cơ khí. Khâu kiểm thử cần người học tự động hóa, cơ điện tử. Ngoài tấm bằng, nhà tuyển dụng nhìn vào:
- Nền tảng mạch: mạch số, mạch tương tự, kiến trúc máy tính, linh kiện bán dẫn.
- Ngôn ngữ mô tả phần cứng như Verilog, SystemVerilog nếu theo thiết kế, kiểm chứng.
- Lập trình script như Python để tự động hóa công việc, dùng thành thạo Linux.
- Làm quen công cụ thiết kế điện tử qua phòng thí nghiệm của trường hoặc khóa học có giấy phép.
- Tiếng Anh đọc tài liệu kỹ thuật, vì gần như toàn bộ tài liệu ngành bằng tiếng Anh.
- Kỷ luật quy trình, an toàn nếu làm trong nhà máy, phòng sạch.
Ngành không có một chứng chỉ bắt buộc chung. Các khóa đào tạo ngắn hạn của doanh nghiệp, trường đại học và chương trình hợp tác có giá trị khi đi kèm dự án bạn tự làm được. Một thiết kế nhỏ chạy được trên FPGA thuyết phục hơn nhiều dòng liệt kê khóa học.
Lộ trình 2 năm cho sinh viên điện tử
Dành cho bạn đang học năm 2 hoặc năm 3 và muốn vào ngành khi tốt nghiệp:
Thực tập ở đâu
- Chương trình thực tập, đào tạo trước tuyển dụng của các trung tâm thiết kế vi mạch. Theo dõi trang tuyển dụng chính thức của doanh nghiệp từ đầu năm học.
- Nhà máy đóng gói, kiểm thử tại các khu công nghệ cao, khu công nghiệp. Vị trí kỹ sư kiểm thử, kỹ sư sản phẩm thường nhận thực tập sinh.
- Phòng thí nghiệm của trường và các phòng thí nghiệm dùng chung trong chương trình nhân lực bán dẫn quốc gia.
- Dự án nghiên cứu cùng giảng viên, đôi khi có tài trợ từ doanh nghiệp.
Nếu bạn đang phân vân giữa bán dẫn và phần mềm, hãy đọc thêm việc làm ngành công nghệ thông tin để so sánh. Còn bức tranh chung về các vị trí đang thiếu người có trong bài doanh nghiệp đang khát nhân sự ở vị trí nào.
Câu hỏi thường gặp
Lương ngành bán dẫn có cao không?
Mức lương khác nhau nhiều theo khâu, vị trí và doanh nghiệp. Tôi không đưa con số khi chưa có nguồn đáng tin. Cách tốt nhất là xem tin tuyển dụng có ghi lương và hỏi trực tiếp khi phỏng vấn.
Không học vi điện tử có vào ngành được không?
Được. Khâu sản xuất, kiểm thử cần cả người học cơ khí, tự động hóa, vật liệu, hóa. Khâu kiểm chứng thiết kế cũng nhận người học kỹ thuật máy tính có nền lập trình tốt.
Cao đẳng có cơ hội trong ngành bán dẫn không?
Có, chủ yếu ở vị trí kỹ thuật viên vận hành, bảo trì thiết bị tại nhà máy đóng gói, kiểm thử. Làm tốt vài năm, bạn có thể học liên thông để lên kỹ sư.
Có cần tiếng Anh giỏi không?
Cần đọc hiểu tài liệu kỹ thuật tốt. Giao tiếp tiếng Anh là lợi thế lớn vì nhiều doanh nghiệp trong ngành có vốn nước ngoài.
Lời kết
Ngành bán dẫn không chỉ có thiết kế chip. Với mục tiêu 35.000 nhân lực cho sản xuất, đóng gói, kiểm thử, cửa vào rộng hơn nhiều người nghĩ. Hãy chọn khâu hợp với mình, học nền tảng chắc và có dự án thật trong tay. Lưu bài việc làm ngành bán dẫn, vi mạch để theo lộ trình trong hai năm tới.