Nhiều bạn mới đi làm nhìn phiếu lương thấy dòng "thuế TNCN" bị trừ vài trăm nghìn mà không biết con số đó từ đâu ra. Cũng có bạn lương 15 triệu lo mình phải nộp thuế, trong khi thực tế chưa phải nộp đồng nào. Năm 2026 là năm có nhiều thay đổi về thuế thu nhập cá nhân với người làm công ăn lương, nên tôi viết bài này như một tờ hướng dẫn tự tính: biết thu nhập nào bị tính, được trừ những gì, áp biểu thuế ra sao. Khi tự tính được, bạn sẽ đọc phiếu lương tự tin hơn và biết hỏi kế toán đúng chỗ.
Quy định mới áp dụng từ khi nào
Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Riêng các quy định với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, tức tính cho cả năm từ tháng 1/2026. Hai thay đổi người đi làm cảm nhận rõ nhất là:
- Giảm trừ gia cảnh tăng: 15,5 triệu đồng mỗi tháng cho bản thân, tương đương 186 triệu đồng mỗi năm, và 6,2 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người phụ thuộc.
- Biểu thuế lũy tiến còn 5 bậc thay cho 7 bậc trước đây, khoảng cách giữa các bậc giãn rộng hơn.
Luật cũng bổ sung giảm trừ cho chi phí y tế, giáo dục, nhưng mức cụ thể và cách áp dụng do Chính phủ hướng dẫn. Bạn nên theo dõi văn bản hướng dẫn chính thức trước khi tính phần này.
Thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế
Đây là hai khái niệm hay bị nhầm. Hãy nhớ theo thứ tự:
- Thu nhập chịu thuế bằng tổng tiền lương, tiền công, phụ cấp, thưởng bạn nhận trong tháng, trừ đi các khoản được miễn theo luật. Ví dụ tiền lương làm thêm giờ, làm ban đêm theo quy định thuộc diện miễn.
- Thu nhập tính thuế bằng thu nhập chịu thuế trừ đi các khoản giảm trừ: bảo hiểm bắt buộc phần người lao động đóng, giảm trừ bản thân, giảm trừ người phụ thuộc, đóng góp từ thiện, quỹ hưu trí tự nguyện theo quy định.
- Thuế phải nộp bằng thu nhập tính thuế áp vào biểu lũy tiến từng phần.
Phần bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng hiện là 10,5% lương đóng bảo hiểm, gồm 8% bảo hiểm xã hội, 1,5% bảo hiểm y tế và 1% bảo hiểm thất nghiệp. Lương đóng bảo hiểm có thể thấp hơn tổng thu nhập, nên hãy xem đúng dòng này trên phiếu lương. Nếu bạn còn lẫn lộn giữa các khoản, bài lương cứng hay tổng thu nhập sẽ giúp bạn tách bạch từng phần.
Biểu thuế lũy tiến từng phần 5 bậc
"Lũy tiến từng phần" nghĩa là mỗi phần thu nhập nằm trong bậc nào thì chịu thuế suất của bậc đó, không phải toàn bộ thu nhập chịu mức cao nhất. Biểu theo tháng như sau:
| Bậc | Thu nhập tính thuế mỗi tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu đồng | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu đồng | 35% |
Ba ví dụ tính sẵn: lương 12, 20 và 35 triệu
Giả định để dễ theo dõi: lương đóng bảo hiểm bằng đúng tổng thu nhập, không có khoản miễn thuế nào khác, không có từ thiện. Mọi phép tính đã được chạy lại bằng máy.
Lương 12 triệu đồng
Bảo hiểm 10,5% là 1.260.000 đồng. Còn lại 10.740.000 đồng, thấp hơn mức giảm trừ bản thân 15,5 triệu, nên thuế bằng 0, dù có hay không có người phụ thuộc.
Lương 20 triệu đồng
Bảo hiểm là 2.100.000 đồng, còn 17.900.000 đồng. Không có người phụ thuộc: thu nhập tính thuế là 17.900.000 trừ 15.500.000, bằng 2.400.000 đồng, nằm trọn bậc 1, thuế là 2.400.000 x 5% = 120.000 đồng. Có 1 người phụ thuộc: giảm trừ tổng 21,7 triệu, lớn hơn 17,9 triệu, nên thuế bằng 0.
Lương 35 triệu đồng
Bảo hiểm là 3.675.000 đồng, còn 31.325.000 đồng. Không có người phụ thuộc: thu nhập tính thuế 15.825.000 đồng. Bậc 1 tính 10 triệu x 5% = 500.000 đồng, phần 5.825.000 còn lại x 10% = 582.500 đồng, tổng 1.082.500 đồng. Có 1 người phụ thuộc: thu nhập tính thuế 9.625.000 đồng, thuế 9.625.000 x 5% = 481.250 đồng. Có 2 người phụ thuộc thì còn 171.250 đồng.
Một mẹo nhẩm nhanh: với giả định bảo hiểm 10,5% trên toàn bộ lương, người không có người phụ thuộc bắt đầu phải nộp thuế khi tổng lương vượt khoảng 17,3 triệu đồng mỗi tháng, có 1 người phụ thuộc là khoảng 24,2 triệu đồng. Nhưng nhớ rằng nộp thuế ít không có nghĩa là tiền đủ tiêu. Bài vì sao lương không thấp vẫn không đủ sống bàn kỹ hơn chuyện này.
Đăng ký người phụ thuộc đúng cách
Giảm trừ người phụ thuộc chỉ được tính khi bạn đã đăng ký. Người phụ thuộc thường gặp là con chưa thành niên, con đang đi học không có thu nhập hoặc thu nhập thấp, cha mẹ hết tuổi lao động hoặc không có khả năng lao động và không có thu nhập vượt mức quy định. Các bước cơ bản:
- Xác định người đủ điều kiện và chuẩn bị số định danh cá nhân của họ.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy khai sinh, giấy tờ cư trú.
- Nộp tờ khai đăng ký qua công ty nơi bạn nhận lương, công ty sẽ gửi cơ quan thuế.
- Mỗi người phụ thuộc chỉ được một người nộp thuế đăng ký giảm trừ. Vợ chồng nên thống nhất ai đăng ký cho con.
Chuẩn bị quyết toán thuế cuối năm
Thuế khấu trừ hằng tháng chỉ là tạm tính. Cuối năm cần quyết toán để biết nộp thừa hay thiếu. Nếu cả năm bạn chỉ nhận lương từ một nơi, thường có thể ủy quyền cho công ty quyết toán thay. Nếu đổi việc giữa năm hoặc có hai nguồn lương, bạn có thể phải tự quyết toán. Hãy làm sẵn mấy việc:
- Lưu phiếu lương từng tháng và chứng từ khấu trừ thuế của từng nơi trả thu nhập.
- Kiểm tra người phụ thuộc đã có hiệu lực từ tháng nào.
- Đăng ký tài khoản thuế điện tử để tự tra cứu và nộp hồ sơ khi cần.
Năm sau lương tối thiểu vùng dự kiến điều chỉnh, kéo theo mức đóng bảo hiểm tối thiểu thay đổi. Bạn có thể xem thêm lương tối thiểu vùng 2027 để chủ động kế hoạch tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Lương bao nhiêu thì phải nộp thuế thu nhập cá nhân?
Không có một con số chung, vì còn phụ thuộc lương đóng bảo hiểm, khoản miễn thuế và số người phụ thuộc. Với giả định trong bài, người độc thân bắt đầu nộp khi tổng lương vượt khoảng 17,3 triệu đồng mỗi tháng.
Tiền làm thêm giờ có bị tính thuế không?
Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm theo quy định pháp luật thuộc diện miễn thuế. Phần giờ làm vượt giới hạn luật cho phép có thể không được miễn, nên hãy hỏi kế toán công ty.
Sinh viên thực tập, làm thời vụ có bị khấu trừ thuế không?
Có thể có, tùy loại hợp đồng và mức chi trả. Nếu bị khấu trừ mà cả năm thu nhập thấp, bạn có thể đề nghị hoàn thuế khi quyết toán. Hãy giữ chứng từ khấu trừ.
Đăng ký người phụ thuộc muộn có được tính lại không?
Thông thường giảm trừ người phụ thuộc được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng, và có thể điều chỉnh khi quyết toán nếu đăng ký đúng hạn quy định. Hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế để biết thời hạn cụ thể.
Lời kết
Tính thuế không khó khi bạn đi đúng ba bước: thu nhập chịu thuế, thu nhập tính thuế, rồi áp biểu 5 bậc. Hãy tự tính một lần với phiếu lương tháng này, so với số công ty khấu trừ, chỗ nào lệch thì hỏi lại. Lưu bài cách tính thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương để dùng khi quyết toán cuối năm.