Mở trang tuyển dụng, bạn lọc đúng ngành mình học, đọc mười tin thì tám tin ghi "yêu cầu 1 đến 2 năm kinh nghiệm". Hai tin còn lại là cộng tác viên không lương hoặc việc chẳng liên quan gì đến chuyên ngành. Cảm giác bế tắc này tôi gặp ở hầu hết các bạn mới tốt nghiệp đến hỏi chuyện. Từng là người đi xin việc rồi sau này là người tuyển, tôi thấy dòng yêu cầu kinh nghiệm thường chỉ là cái lưới lọc, và bạn có thể qua được nếu biết trình bày những gì mình đã làm.
Nếu bạn vẫn còn đang học năm cuối thì bài kinh nghiệm cho sinh viên năm cuối phù hợp hơn. Bài này dành cho người đã cầm bằng và đang thật sự đi tìm việc.
1. Đọc đúng dòng yêu cầu kinh nghiệm trong tin tuyển dụng
Một tin tuyển dụng thường được viết cho "ứng viên lý tưởng", không phải cho ứng viên tối thiểu. Người viết tin là bộ phận nhân sự, họ hay chép lại mẫu cũ hoặc ghi rộng cho an toàn. Khi đọc, hãy tách tin thành hai phần:
- Yêu cầu bắt buộc: bằng cấp đúng ngành, chứng chỉ hành nghề, kỹ năng không thể thiếu như sử dụng phần mềm kế toán, đọc bản vẽ, lập trình một ngôn ngữ cụ thể.
- Yêu cầu mong muốn: số năm kinh nghiệm, "ưu tiên đã làm ở vị trí tương đương", "có hiểu biết về ngành". Phần này thường có thể thương lượng.
- Dấu hiệu tin vẫn mở cho người mới: có chữ "đào tạo từ đầu", "chấp nhận sinh viên mới tốt nghiệp", "có lộ trình", hoặc mức lương khởi điểm không quá cao so với mặt bằng.
Quy tắc tôi hay khuyên: nếu bạn đáp ứng được khoảng hai phần ba yêu cầu và toàn bộ phần bắt buộc, cứ nộp. Ngược lại, tin ghi rõ "trưởng nhóm", "quản lý đội 5 người" thì đừng mất thời gian, đó là vị trí cho người đã đi làm nhiều năm.
2. Biến đồ án, thực tập, làm thêm thành kinh nghiệm trên CV
Người mới thường viết mục kinh nghiệm theo kiểu liệt kê nơi chốn: "Thực tập tại công ty X, 3 tháng". Nhà tuyển dụng đọc xong không biết bạn đã làm được gì. Hãy viết theo việc và kết quả. Hình dưới là cách tôi hướng dẫn các bạn chuyển một hoạt động bất kỳ thành một dòng kinh nghiệm.
Vài ví dụ cụ thể:
- Đồ án tốt nghiệp ngành marketing: thay vì "làm đồ án về chiến dịch truyền thông", hãy viết "lập kế hoạch truyền thông 8 tuần cho một quán cà phê thật ở quận Bình Thạnh, khảo sát 120 khách, đề xuất 3 kênh chính".
- Làm thêm ở cửa hàng tiện lợi: "xử lý thanh toán và đối soát tiền cuối ca, hướng dẫn 2 nhân viên mới" cho thấy tính cẩn thận và khả năng kèm người.
- Ban tổ chức câu lạc bộ: "phụ trách tài trợ cho sự kiện 300 người, liên hệ 15 đơn vị, chốt được 4 nhà tài trợ" là kinh nghiệm bán hàng và đàm phán thật sự.
Những con số trên phải là số thật của bạn. Nếu không nhớ chính xác, ghi khoảng hợp lý và sẵn sàng giải thích khi được hỏi. Muốn CV không bị máy lọc loại sớm, bạn đọc thêm hướng dẫn viết CV xin việc chuẩn ATS.
3. Nhắm vị trí entry level, fresher, trainee thay vì nộp đại trà
Không phải tin nào cũng dành cho bạn, và điều đó không sao. Có cả một nhóm vị trí được thiết kế riêng cho người mới, chỉ là chúng ít xuất hiện ở trang đầu kết quả tìm kiếm. Hãy tìm bằng các từ khóa:
- Fresher, junior, entry level: phổ biến ở công nghệ thông tin, kiểm thử phần mềm, kế toán, hành chính.
- Management trainee, chương trình quản trị viên tập sự: thường mở theo đợt ở ngân hàng, hàng tiêu dùng, bán lẻ. Quy trình dài, nhiều vòng nhưng có đào tạo bài bản.
- Thực tập có lương sau tốt nghiệp, học việc: gặp nhiều ở thiết kế, xây dựng, logistics.
- Trợ lý, điều phối viên, nhân viên hỗ trợ: cửa ngõ tốt để vào ngành rồi chuyển dần sang vị trí chuyên môn.
Trainee ở tập đoàn cho quy trình bài bản nhưng cạnh tranh gắt. Fresher ở công ty vừa và nhỏ dễ vào hơn, bạn được làm việc thật sớm hơn. Chọn theo thứ bạn cần nhất trong năm đầu.
4. Viết thư ứng tuyển ngắn, nói thẳng điều bạn mang lại
Người chưa có kinh nghiệm hay viết thư dài, xin lỗi vì "còn non kinh nghiệm nhưng ham học hỏi". Câu đó ai cũng viết nên chẳng ai nhớ. Một thư ứng tuyển tốt cho người mới chỉ cần khoảng 150 đến 200 chữ, ba đoạn:
- Bạn là ai và ứng tuyển vị trí gì: một câu, nêu ngành học và vị trí đúng như tên trong tin.
- Hai bằng chứng liên quan nhất: chọn hai dòng kinh nghiệm mạnh nhất từ bước biến hoạt động thành kinh nghiệm ở trên, viết lại thành câu.
- Lời mời cụ thể: bạn có thể bắt đầu từ khi nào, sẵn sàng làm bài kiểm tra hoặc gửi sản phẩm minh họa.
Đừng gửi một thư chung cho mọi công ty. Chỉ cần đổi đoạn thứ hai cho khớp tin tuyển dụng là đủ khác biệt.
5. Làm một dự án nhỏ để có sản phẩm minh họa
Đây là cách hiệu quả nhất mà ít bạn chịu làm. Khi bạn chưa có tên công ty để ghi vào CV, một sản phẩm cụ thể sẽ thay lời nói. Chọn dự án nhỏ, làm trong hai đến bốn tuần, bám sát công việc bạn muốn ứng tuyển:
- Muốn làm phân tích dữ liệu: lấy một bộ dữ liệu công khai, làm báo cáo vài trang có biểu đồ và kết luận.
- Muốn làm nội dung: viết loạt 5 bài cho một thương hiệu bạn thích, kèm đề xuất lịch đăng.
- Muốn làm kế toán: tự lập bộ sổ cho một cửa hàng giả định trong một tháng, có bảng cân đối số phát sinh.
Đặt đường dẫn sản phẩm ngay dưới phần thông tin liên hệ trên CV. Khi phỏng vấn, bạn có thứ để kể thay vì chỉ nói "em học nhanh".
6. Cân nhắc thực tập có lương hoặc việc thời vụ đúng ngành
Nhiều bạn ngại nhận thực tập sau khi đã tốt nghiệp vì thấy như lùi một bước. Tôi nhìn khác: ba tháng thực tập có lương ở đúng ngành giá trị hơn sáu tháng ngồi nhà nộp đơn. Bạn có tên công ty thật, có người xác nhận năng lực và có câu chuyện để kể cho lần phỏng vấn sau. Việc thời vụ đúng ngành, như hỗ trợ kiểm kê cuối năm cho người học kế toán, cũng có giá trị tương tự.
Điều kiện là công việc phải đúng hướng bạn muốn đi và có người hướng dẫn. Tránh những nơi gọi là thực tập nhưng chỉ giao việc vặt, không có mô tả công việc, không ký thỏa thuận gì.
7. Giới hạn số đơn mỗi tuần và theo dõi kết quả
Nộp năm mươi đơn một ngày bằng một CV chung là cách nhanh nhất để nản. Tôi khuyên đặt giới hạn vừa sức, ví dụ 8 đến 12 đơn mỗi tuần, mỗi đơn đều chỉnh CV và thư cho khớp. Ghi lại từng đơn vào một bảng đơn giản như hình dưới.
Sau hai tuần, nhìn lại bảng sẽ thấy quy luật. Nếu nộp nhiều mà không ai gọi, vấn đề nằm ở CV hoặc ở việc chọn sai vị trí. Nếu được gọi phỏng vấn mà trượt, hãy luyện phần trả lời. Đơn nào bị từ chối, thử gửi email ngắn xin góp ý. Bài đừng chỉ nộp CV, hãy giới thiệu chính mình có thêm cách chủ động liên hệ người tuyển dụng.
Câu hỏi thường gặp
Tin ghi yêu cầu 2 năm kinh nghiệm, người mới có nên nộp không?
Nên nộp nếu bạn đáp ứng hết phần bắt buộc và có sản phẩm hoặc trải nghiệm liên quan để chứng minh. Hãy nói thẳng trong thư rằng bạn mới tốt nghiệp và nêu bằng chứng thay thế. Nếu vị trí có chữ quản lý, trưởng nhóm thì bỏ qua.
Không có kinh nghiệm thì CV nên dài mấy trang?
Một trang là đủ. Ưu tiên mục kinh nghiệm viết theo việc và kết quả, rồi đến dự án, kỹ năng và học vấn. Bỏ phần sở thích chung chung hoặc mục tiêu nghề nghiệp sáo rỗng.
Có nên ghi việc làm thêm không liên quan đến ngành?
Có, nếu bạn rút ra được kỹ năng dùng được ở công việc mới như giao tiếp với khách hay xử lý tiền. Chỉ cần một hai dòng.
Bao lâu không có kết quả thì nên đổi hướng?
Nếu sau khoảng một tháng nộp đều đặn mà gần như không có phản hồi, hãy dừng lại xem bảng theo dõi, sửa CV hoặc mở rộng sang vị trí gần ngành. Nhờ một người đang đi làm trong ngành đọc CV giúp thường giải quyết được nhiều vấn đề.
Lời kết
Không ai sinh ra đã có hai năm kinh nghiệm. Người được gọi lại không hẳn giỏi hơn bạn, họ chỉ trình bày rõ hơn những gì đã làm và chọn đúng cửa để gõ. Hãy bắt đầu từ một CV viết lại theo việc và kết quả, một dự án nhỏ trong tháng này và một bảng theo dõi đơn. Lưu bài tìm việc khi chưa có kinh nghiệm để mở lại mỗi khi bạn thấy nản giữa chừng.