Đặt hai tờ giấy cạnh nhau. Tờ thứ nhất ghi: "Năm sau mình sẽ cố gắng phát triển bản thân và có thu nhập tốt hơn." Tờ thứ hai ghi: "Đến hết tháng 6, mình hoàn thành khóa Excel nâng cao, tự làm được báo cáo doanh số bằng bảng tổng hợp và gửi trưởng nhóm duyệt." Cả hai đều là mục tiêu, nhưng chỉ tờ thứ hai cho bạn biết sáng thứ Hai tới cần làm gì. Theo những gì tôi thấy qua nhiều năm đi làm, người tiến nhanh thường không giỏi hơn, họ chỉ viết điều mình muốn rõ hơn.
Vì sao mục tiêu kiểu "muốn lương cao hơn" không giúp gì
Muốn lương cao hơn là một mong muốn chính đáng, nhưng nó chưa phải mục tiêu. Câu đó không nói cao hơn bao nhiêu, nhờ vào đâu, và đến lúc nào. Vì thiếu những thông tin đó, bạn không thể chia nó thành việc làm hằng ngày, cũng không biết mình đang đi đúng hướng hay không.
Có ba vấn đề hay gặp với mục tiêu mơ hồ:
- Không có điểm bắt đầu. Bạn không biết nên học thêm, xin chuyển việc hay đàm phán với sếp trước.
- Không đo được tiến độ. Đến tháng 9 nhìn lại, bạn không biết mình đã đi được một nửa hay mới một phần mười.
- Dễ bỏ cuộc. Khi không thấy kết quả, động lực giảm dần và mục tiêu bị quên vào khoảng tháng 3.
Thu nhập thường là kết quả đi sau. Thứ bạn kiểm soát được là kỹ năng, chứng chỉ, sản phẩm và vị trí. Vì vậy mục tiêu tốt nên viết vào những thứ đó, rồi thu nhập sẽ có cơ sở để tăng.
Viết mục tiêu theo SMART bằng ví dụ người mới đi làm
SMART là bộ tiêu chí viết mục tiêu do George T. Doran đưa ra trong một bài báo đăng trên tạp chí Management Review năm 1981. Bản gốc của ông dùng các chữ khác một chút, ngày nay cách hiểu phổ biến là: cụ thể, đo được, làm được, liên quan và có thời hạn. Bạn không cần thuộc lòng, chỉ cần dùng nó như danh sách kiểm tra mỗi khi viết một mục tiêu.
Dưới đây là bốn nhóm mục tiêu người mới đi làm hay đặt, viết lại từ dạng mơ hồ sang dạng SMART:
| Nhóm | Viết mơ hồ | Viết theo SMART |
|---|---|---|
| Kỹ năng | Giỏi tiếng Anh hơn | Mỗi tuần viết 2 email tiếng Anh cho khách, nhờ trưởng nhóm sửa, đến tháng 4 tự viết không cần sửa |
| Chứng chỉ | Có thêm bằng cấp | Đăng ký thi chứng chỉ tin học văn phòng trong tháng 3, đạt trước tháng 5 |
| Vị trí | Được lên chức | Hoàn thành thử việc và ký hợp đồng chính thức trước tháng 2, cuối năm đảm nhận 1 khách hàng riêng |
| Thu nhập | Kiếm nhiều tiền hơn | Đạt đủ chỉ tiêu 10 trên 12 tháng để đủ điều kiện xét tăng lương theo quy chế công ty |
Để ý dòng thu nhập: mục tiêu không ghi một con số lương tự đặt, mà gắn vào điều kiện xét lương có thật ở nơi bạn làm. Hãy hỏi phòng nhân sự hoặc quản lý về quy chế đó trước khi viết.
Chia mục tiêu năm thành quý và tháng
Một mục tiêu năm chỉ có ích khi bạn biết tuần này cần làm gì. Cách chia đơn giản nhất là đi từ trên xuống: một đến ba mục tiêu năm, mỗi mục tiêu có một kết quả cho từng quý, mỗi quý có ba đến bốn việc theo tháng, mỗi tháng có thói quen theo tuần.
Đừng đặt quá ba mục tiêu năm, ôm nhiều thì mục nào cũng làm dở. Việc chia nhỏ cũng giúp bạn ước lượng thời gian thật, phần này có thể kết hợp với kỹ năng quản lý thời gian để xếp lịch không bị chồng chéo.
Bảng mẫu kế hoạch 12 tháng
Hai bảng sau là khung tham khảo. Bạn thay nội dung theo ngành của mình, giữ lại cách chia theo quý.
Cho sinh viên mới ra trường
| Quý | Kết quả cần có | Việc chính |
|---|---|---|
| Quý 1 | Có việc làm đúng hoặc gần ngành | Hoàn thiện CV, nộp đều mỗi tuần, luyện phỏng vấn |
| Quý 2 | Qua thử việc | Ghi chép quy trình, hỏi phản hồi sau mỗi việc lớn |
| Quý 3 | Làm độc lập một mảng nhỏ | Học thêm một kỹ năng công việc đang cần |
| Quý 4 | Có kết quả để đưa vào đánh giá | Tổng hợp số liệu, chuẩn bị buổi trao đổi cuối năm |
Cho người muốn chuyển ngành
| Quý | Kết quả cần có | Việc chính |
|---|---|---|
| Quý 1 | Chọn được ngành và vị trí đích | Đọc 20 tin tuyển dụng, gặp 2 đến 3 người trong nghề |
| Quý 2 | Có kiến thức nền | Học khóa cơ bản, làm 1 bài tập thực tế |
| Quý 3 | Có sản phẩm chứng minh | Làm 2 dự án nhỏ, viết lại CV theo ngành mới |
| Quý 4 | Có buổi phỏng vấn trong ngành mới | Ứng tuyển, nhận việc bán thời gian hoặc dự án ngắn |
Người chuyển ngành nên giữ việc hiện tại ít nhất đến quý 3 để có thu nhập trong lúc học. Nếu chưa rõ nên học gì trước, danh sách 7 kỹ năng quan trọng giúp bạn không bị đào thải là điểm khởi đầu hợp lý cho nhiều ngành.
Theo dõi tiến độ mỗi tháng
Dành 20 phút vào cuối mỗi tháng, ngày cố định, ví dụ chủ nhật cuối tháng. Trả lời ba câu hỏi và ghi vào một trang tính hoặc sổ tay:
- Tháng này mình đã làm được gì so với kế hoạch? Ghi bằng con số hoặc sản phẩm.
- Việc gì chưa làm, vì sao? Phân biệt lý do khách quan và lý do do mình trì hoãn.
- Tháng sau cần làm gì để bù lại hoặc tiếp tục?
Ghi chép này còn có lợi về sau. Cuối năm, khi phải nộp bản tự đánh giá, bạn đã có sẵn dữ liệu từng tháng thay vì cố nhớ lại. Phần hướng dẫn viết bản tự đánh giá cuối năm chỉ cách biến các ghi chép đó thành một bản đánh giá rõ ràng.
Khi nào nên sửa mục tiêu
Mục tiêu không phải lời thề. Sửa mục tiêu là bình thường, miễn bạn sửa vì lý do rõ ràng chứ không phải vì ngại khó. Nên xem lại khi:
- Hoàn cảnh thay đổi lớn: đổi công ty, đổi bộ phận, công ty tái cơ cấu.
- Sau hai quý mà tiến độ dưới một nửa, dù bạn đã làm đều. Có thể mục tiêu đặt quá cao.
- Bạn phát hiện mình không còn muốn hướng đó, ví dụ học xong khóa nền tảng thì thấy không hợp ngành.
- Mục tiêu đạt sớm. Lúc này hãy nâng mức, đừng nghỉ ngơi đến hết năm.
Trình bày mục tiêu khi nói chuyện với quản lý
Nhiều công ty có buổi trao đổi đầu năm hoặc cuối năm giữa nhân viên và quản lý. Đây là cơ hội để mục tiêu của bạn được hỗ trợ thay vì bạn tự đi một mình. Một cách trình bày gọn:
- Nêu mục tiêu và nó giúp gì cho nhóm. Ví dụ: "Em muốn tự làm báo cáo doanh số tuần để anh không phải tổng hợp lại."
- Nêu kế hoạch theo quý, ngắn gọn trong vài câu.
- Nêu điều bạn cần: thời gian học, được giao thử việc mới, hay được góp ý định kỳ.
- Hẹn mốc kiểm tra, ví dụ trao đổi lại sau quý 1.
Tránh mở đầu bằng chuyện lương. Khi quản lý thấy mục tiêu của bạn gắn với kết quả của nhóm, chuyện tăng lương sẽ có cơ sở hơn nhiều khi đến kỳ xét.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên chưa có việc thì đặt mục tiêu nghề nghiệp thế nào?
Bắt đầu bằng mục tiêu có việc làm, rồi chia nhỏ: hoàn thiện CV trong tuần đầu, mỗi tuần nộp một số hồ sơ nhất định, mỗi tháng luyện phỏng vấn với bạn bè hoặc thầy cô. Những việc này bạn kiểm soát được, còn kết quả tuyển dụng thì không.
Một năm nên đặt bao nhiêu mục tiêu?
Từ một đến ba mục tiêu lớn. Nếu có nhiều mong muốn hơn, hãy chọn mục tiêu nào mà khi đạt được sẽ kéo theo những mục tiêu còn lại.
Không đạt mục tiêu cuối năm có sao không?
Không sao, nếu bạn hiểu vì sao. Đạt 70 phần trăm một mục tiêu rõ ràng vẫn tốt hơn rất nhiều so với một mục tiêu mơ hồ không ai đo được.
Lời kết
Một mục tiêu tốt không cần nghe hay, chỉ cần cho bạn biết hôm nay làm gì. Hãy lấy một tờ giấy, viết lại mong muốn lớn nhất của bạn cho năm tới theo năm tiêu chí ở trên, rồi chia nó xuống đến việc của tuần đầu tiên. Lưu bài kỹ năng đặt mục tiêu nghề nghiệp này để mỗi cuối tháng mở lại và kiểm tra mình đã đi đến đâu.