"Em làm đến 11 giờ đêm mà sáng ra vẫn thấy việc chưa vơi." Đó là tin nhắn của một bạn nhân viên kinh doanh năm thứ hai gửi tôi vào giữa tháng 12 năm ngoái. Bạn ấy không lười, cũng không kém. Bạn ấy chỉ đang cố gánh mọi thứ cùng lúc mà không có cách nào để biết việc nào nên buông. Áp lực cuối năm là có thật: chỉ tiêu doanh số, báo cáo tổng kết, kế hoạch năm sau, tiệc tất niên, chuẩn bị Tết. Bài này không bàn chuyện sắp xếp lịch cho khéo, mà bàn cách giữ đầu óc và tinh thần đủ vững khi việc đổ dồn.
Nhận diện dấu hiệu quá tải sớm
Quá tải hiếm khi đến đột ngột. Nó tích dần, và người trong cuộc thường nhận ra muộn nhất. Hãy tự soát xem tuần này bạn có từ ba dấu hiệu trở lên không:
- Mở máy là thấy ngại, phải lướt điện thoại một lúc mới bắt tay vào việc.
- Hay quên những việc nhỏ như trả lời email, gửi file đã hứa.
- Dễ cáu với đồng nghiệp, người nhà vì những chuyện không đáng.
- Ngủ không sâu, nằm vẫn nghĩ về số liệu, về cuộc họp ngày mai.
- Làm nhiều giờ hơn nhưng kết quả không tăng, thậm chí sai sót nhiều hơn.
- Bỏ bữa, bỏ hẳn những việc từng giúp bạn thư giãn.
Đây không phải chẩn đoán gì cả, chỉ là tín hiệu để bạn dừng lại xem xét. Nếu tình trạng mất ngủ, lo âu, mệt mỏi kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tìm hỗ trợ sớm là quyết định trưởng thành, không phải yếu đuối.
Chia việc theo mức ưu tiên để giảm tải cho đầu óc
Phần lớn căng thẳng không đến từ khối lượng việc mà đến từ cảm giác mọi thứ đều gấp. Khi đặt tất cả lên giấy và phân loại, đầu óc nhẹ đi rõ rệt. Tôi hay dùng cách chia bốn nhóm theo hai câu hỏi: việc này có ảnh hưởng lớn đến mục tiêu không, và có hạn chót sát không.
Mẹo nhỏ: mỗi sáng chỉ chọn tối đa ba việc ở ô đỏ và ô xanh lá. Làm xong ba việc đó, ngày hôm ấy coi như thành công. Còn phần kỹ thuật lên lịch, chia khung giờ, bạn có thể tham khảo bài kỹ năng quản lý thời gian.
Nói không đúng cách với việc phát sinh
Người mới đi làm thường ngại từ chối vì sợ bị đánh giá thiếu nhiệt tình. Kết quả là nhận thêm, rồi làm dở dang tất cả. Từ chối khéo không phải là "không", mà là đưa ra lựa chọn:
- "Em đang làm báo cáo chị giao, hạn thứ Sáu. Nếu nhận việc này thì báo cáo lùi sang thứ Hai, chị muốn em ưu tiên việc nào ạ?"
- "Phần này em làm được phần số liệu, còn phần thiết kế anh nhờ bạn khác giúp được không?"
- "Tuần này em kín lịch, sang thứ Ba tuần sau em bắt đầu được, như vậy có kịp không anh?"
Ba câu trên có điểm chung: không than, không kể khổ, chỉ nêu dữ kiện và để người giao việc quyết định. Rất nhiều người mới mắc lỗi ôm việc vì nể, đó cũng là một trong những điều tôi nhắc trong bài người mới đi làm thường sai ở đâu.
Trao đổi với quản lý khi mục tiêu bất khả thi
Có những chỉ tiêu, dù cố hết sức, bạn biết chắc không đạt. Im lặng đến cuối tháng mới báo là cách tệ nhất. Hãy chủ động hẹn quản lý sớm và chuẩn bị:
- Số liệu hiện tại: đã đạt bao nhiêu, còn thiếu bao nhiêu, với tốc độ hiện nay sẽ về đâu.
- Nguyên nhân cụ thể: khách lùi đơn, thiếu hàng, thiếu người. Tránh lý do chung chung.
- Phương án: cần thêm hỗ trợ gì, hay điều chỉnh mục tiêu phụ để dồn sức cho mục tiêu chính.
- Cam kết: những gì bạn chắc chắn làm được trong thời gian còn lại.
Quản lý giỏi đánh giá cao người báo tin xấu sớm kèm phương án, hơn là người báo cáo đẹp rồi vỡ trận phút cuối. Nếu cả nhóm cùng chịu áp lực, hãy rủ nhau chia lại đầu việc. Bài kỹ năng làm việc nhóm có phần giảm xung đột khi phân việc mà bạn có thể áp dụng.
Giữ nhịp nghỉ ngơi và tách việc khỏi đời sống
Không ai làm tốt khi đầu óc mệt. Vài thói quen đơn giản mà tôi thấy hiệu quả với người đi làm:
- Đặt một giờ "tắt máy" cố định buổi tối. Sau giờ đó chỉ trả lời việc thật sự khẩn.
- Tắt thông báo nhóm chat công việc trên điện thoại vào cuối tuần, trừ nhóm trực.
- Ghi danh sách việc ngày mai trước khi rời bàn làm việc, để đầu óc không phải nhớ nữa.
- Giữ ít nhất một hoạt động không liên quan công việc mỗi tuần: đi bộ, chơi thể thao, gặp bạn.
- Ăn đúng bữa, ngủ đủ giấc. Nghe đơn giản nhưng đây là thứ bị cắt đầu tiên khi bận.
Kế hoạch 2 tuần cuối năm
Năm nay 31/12 rơi vào thứ Năm. Dưới đây là khung kế hoạch cho hai tuần từ thứ Hai 21/12 đến 31/12/2026, bạn chỉnh theo công việc của mình:
Câu hỏi thường gặp
Áp lực bao nhiêu là bình thường, bao nhiêu là quá sức?
Áp lực ngắn hạn giúp tập trung, qua hạn chót là nhẹ đi. Khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng giấc ngủ, sức khỏe và quan hệ, đó là lúc cần thay đổi cách làm hoặc tìm hỗ trợ.
Có nên nghỉ phép giữa mùa cao điểm không?
Một ngày nghỉ được báo trước, bàn giao rõ ràng, thường giúp bạn làm tốt hơn cả tuần sau đó. Hãy trao đổi với quản lý để chọn ngày ít ảnh hưởng nhất.
Sếp nhắn việc lúc nửa đêm thì có phải trả lời ngay?
Nên thỏa thuận từ đầu việc nào là khẩn. Với việc không khẩn, trả lời đầu giờ sáng hôm sau là hợp lý và phần lớn quản lý chấp nhận.
Áp lực quá có nên nghỉ việc luôn không?
Đừng quyết định lớn khi đang kiệt sức. Hãy thử điều chỉnh cách làm, nói chuyện với quản lý trước. Nếu vài tháng sau tình hình không đổi, lúc đó cân nhắc chuyển việc với cái đầu tỉnh táo hơn.
Lời kết
Không ai tránh được áp lực cuối năm, nhưng ai cũng có thể học cách gánh nó gọn hơn: nhận ra quá tải sớm, chia việc rõ, từ chối có lựa chọn và báo tin xấu kèm phương án. Hãy thử áp dụng từ tuần này. Lưu bài kỹ năng quản lý áp lực công việc để đọc lại khi mùa KPI quay trở lại.