Mười giờ tối, điện thoại rung. Tin nhắn của sếp: "Slide sáng nay em làm chưa đạt, sửa lại trước 8 giờ mai." Không có chỗ nào chưa đạt được chỉ ra. Bạn nằm đó, vừa bực vừa lo, không biết nên trả lời ngay hay để sáng mai. Nếu bạn từng ở trong tình huống này, bạn không cô đơn. Làm việc với sếp khó tính là bài học mà hầu như ai đi làm cũng phải qua, và cách bạn xử lý nó trong vài năm đầu sẽ định hình khá nhiều thói quen làm việc về sau.
Sếp khắt khe vì chất lượng hay sếp thiếu tôn trọng
Đây là câu hỏi đầu tiên phải trả lời, vì cách ứng xử hai trường hợp này khác hẳn nhau. Một người sếp khó tính chưa chắc là người sếp tồi.
| Dấu hiệu | Khắt khe vì chất lượng | Thiếu tôn trọng |
|---|---|---|
| Nội dung phê bình | Nhắm vào sản phẩm, chỉ ra lỗi cụ thể | Nhắm vào con người, chê bai năng lực, ngoại hình |
| Cách nói | Thẳng, có khi gắt, nhưng không xúc phạm | Mỉa mai, quát tháo, lăng mạ trước đông người |
| Tiêu chuẩn | Cao nhưng áp dụng với mọi người, kể cả chính họ | Thay đổi tùy tâm trạng, mỗi người một kiểu |
| Sau khi bạn sửa | Ghi nhận khi bạn làm tốt hơn | Không bao giờ hài lòng, đổ lỗi khi có sự cố |
Nếu sếp bạn nằm chủ yếu ở cột giữa, đó là cơ hội học nghề, chỉ là hơi mệt. Nếu nằm ở cột phải, bạn cần bảo vệ mình trước, rồi mới tính chuyện làm vừa lòng.
4 kiểu sếp khó thường gặp và cách làm việc với từng kiểu
Sếp cầu toàn, soi từng chi tiết
Kiểu sếp này sửa cả dấu phẩy. Cách tốt nhất là hỏi rõ tiêu chuẩn ngay từ đầu, xin một mẫu họ từng hài lòng và gửi bản nháp khi mới làm được khoảng một phần ba. Bạn sửa sớm sẽ đỡ hơn nhiều so với làm xong mới bị gạch hết.
Sếp nóng tính, hay quát
Đừng cãi lại lúc họ đang nóng. Ghi lại ý chính, nói "Dạ em ghi nhận, em xem lại và báo anh chị trong chiều nay", rồi quay lại trao đổi khi không khí đã dịu. Nhiều người nóng tính nhưng nguội nhanh và thực ra không để bụng.
Sếp quản lý vi mô
Họ hỏi tiến độ liên tục vì sợ mất kiểm soát. Hãy chủ động gửi cập nhật ngắn vào giờ cố định, ví dụ cuối mỗi buổi chiều: đã xong gì, đang làm gì, vướng gì. Khi họ thấy thông tin tự đến, họ sẽ hỏi ít đi.
Sếp hay đổi ý
Sáng bảo làm hướng A, chiều hỏi sao không làm hướng B. Với kiểu này, mọi yêu cầu đều cần được chốt lại bằng chữ, như phần dưới đây.
Xác nhận yêu cầu bằng văn bản và báo cáo sớm
Đây là hai thói quen giúp bạn tránh được phần lớn rắc rối với bất kỳ kiểu sếp nào. Sau mỗi buổi giao việc bằng lời, gửi một tin nhắn hoặc email ngắn:
- "Em xác nhận lại việc anh chị giao: làm báo cáo doanh thu tháng 10 theo từng khu vực, hạn thứ Năm. Nếu em hiểu sai chỗ nào anh chị nhắn em nhé."
- Khi thấy có nguy cơ trễ hạn, báo ngay khi biết chứ đừng đợi đến hạn. Kèm theo lý do và phương án: "Phần số liệu khu vực miền Trung chưa có, em đề xuất nộp phần còn lại trước, phần đó bổ sung sau một ngày."
- Lưu các tin nhắn, email này theo từng dự án. Chúng giúp bạn khi có tranh cãi về chuyện ai giao gì, giao lúc nào.
Báo cáo trước khi bị hỏi là cách nhanh nhất để xây lòng tin. Nhiều lỗi mà người mới hay mắc, trong đó có chuyện im lặng đến phút cuối, được kể lại rất thật trong bài người mới đi làm thường sai ở đâu.
Cách phản hồi khi bị phê bình trước đồng nghiệp
Bị nói nặng giữa cuộc họp là trải nghiệm khó chịu nhất. Cách xử lý tôi thấy hiệu quả:
- Giữ giọng bình thản, không thanh minh dài dòng tại chỗ. Một câu là đủ: "Em ghi nhận, em sẽ kiểm tra lại và phản hồi sau buổi họp."
- Sau đó xin gặp riêng mười lăm phút. Hỏi cụ thể chỗ nào chưa đạt và tiêu chuẩn mong muốn là gì.
- Nếu bị phê bình sai, trình bày dữ kiện, không trình bày cảm xúc. Có thể đề nghị nhẹ nhàng: "Lần sau nếu có góp ý, anh chị nói riêng giúp em để em tiếp thu tốt hơn."
Bài kỹ năng nhận phản hồi và góp ý với cấp trên có thêm mẫu câu để bạn nói những điều khó mà không mất lòng.
Giữ ranh giới khi bị nhắn việc ngoài giờ
Không phải tin nhắn ngoài giờ nào cũng cần trả lời ngay. Hãy thống nhất với sếp từ sớm, ví dụ việc gấp thì gọi điện, còn tin nhắn sau 21 giờ bạn sẽ xử lý vào đầu giờ sáng hôm sau. Nếu buổi tối nhận tin, có thể trả lời ngắn "Em đã nhận, sáng mai em xử lý" rồi tắt thông báo. Nói thẳng một lần sẽ đỡ hơn âm thầm chịu đựng rồi bùng nổ.
Về mặt pháp lý, Điều 107 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu việc làm thêm giờ có sự đồng ý của người lao động, ngoại trừ vài tình huống đặc thù được luật liệt kê riêng. Nếu việc ngoài giờ trở thành thường xuyên, hãy đề nghị ghi nhận thành giờ làm thêm thay vì coi là "tiện tay làm giúp". Để không bị cuốn vào vòng quá tải, tham khảo bài kỹ năng quản lý áp lực công việc.
Khi nào là quấy rối hoặc vi phạm và nên báo ai
Khó tính là một chuyện, vi phạm là chuyện khác. Theo khoản 2 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước trong một số trường hợp, trong đó có bị ngược đãi, đánh đập, nhục mạ làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, hoặc bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc. Nghị định 145/2020/NĐ-CP mô tả quấy rối tình dục có thể ở dạng hành động, lời nói hoặc phi lời nói, kể cả qua điện thoại và tin nhắn.
Nếu gặp những hành vi này, hãy lưu bằng chứng như tin nhắn, email, tên người chứng kiến, ngày giờ. Sau đó báo cho phòng nhân sự, ban lãnh đạo cấp cao hơn hoặc công đoàn cơ sở theo quy trình trong nội quy công ty. Nếu nội bộ không giải quyết, bạn có thể gửi phản ánh tới cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc nhờ luật sư tư vấn cho trường hợp cụ thể.
Dấu hiệu nên tính chuyện chuyển việc
Nếu bạn đã thử trao đổi thẳng, đã điều chỉnh cách làm, đã nhờ người khác góp ý mà tình hình vẫn không thay đổi sau vài tháng, đó là lúc nên âm thầm chuẩn bị hồ sơ. Đừng nghỉ trong lúc đang giận. Hãy tìm được việc mới, rồi mới nộp đơn, nghỉ đúng thời hạn báo trước và bàn giao gọn gàng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên báo lên cấp trên của sếp không?
Chỉ nên làm khi bạn đã trao đổi trực tiếp với sếp mà không có kết quả, hoặc khi có hành vi vi phạm. Khi báo, trình bày sự việc cụ thể kèm bằng chứng, tránh nhận xét về tính cách.
Sếp khó tính có làm ảnh hưởng đến đánh giá cuối năm không?
Có thể. Vì vậy hãy lưu lại kết quả công việc, email khen của khách hàng hay đồng nghiệp, để khi đánh giá bạn có dữ kiện để trình bày.
Mới đi làm vài tháng đã nghỉ vì sếp có bị đánh giá xấu không?
Một lần nghỉ sớm có lý do rõ ràng thường được thông cảm. Khi phỏng vấn nơi mới, hãy nói về điều bạn tìm kiếm thay vì kể xấu sếp cũ.
Lời kết
Nhiều người tôi biết sau này rất biết ơn người sếp khó tính đầu tiên, vì nhờ họ mà làm việc kỹ hơn hẳn. Cũng có người chỉ thật sự khỏe lại sau khi rời đi. Điều quan trọng là bạn phân biệt được hai trường hợp. Giữ thói quen xác nhận bằng văn bản, báo cáo sớm, giữ ranh giới rõ ràng, và đọc lại bài làm việc với sếp khó tính này khi cần quyết định ở hay đi.