Lấy một ví dụ giả định: hai người cùng rời một công ty trong cùng một tháng. Người thứ nhất tự nộp đơn vì muốn chuyển ngành, người thứ hai bị cắt giảm do công ty tái cơ cấu. Cả hai đều nghĩ mình sẽ nhận "tiền trợ cấp" như nhau, rồi bất ngờ khi số tiền chênh nhau rất xa. Lý do là họ thuộc hai chế độ khác nhau: trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc làm. Nếu bạn đang tính nghỉ trong dịp cuối năm, hiểu sự khác biệt này giúp bạn tính đúng khoản tiền mình được nhận.
Phân biệt thôi việc và mất việc
Hai khoản này nằm ở Điều 46 và Điều 47 Bộ luật Lao động 2019. Điểm chung là bạn phải gắn bó thường xuyên với công ty ít nhất tròn 12 tháng. Khác nhau ở lý do chấm dứt hợp đồng và mức tiền.
Trợ cấp thôi việc áp dụng khi hợp đồng chấm dứt vì những lý do thông thường, ví dụ hết hạn hợp đồng, hoàn thành công việc, hai bên thỏa thuận chấm dứt, người lao động đơn phương nghỉ đúng luật hoặc công ty đơn phương chấm dứt đúng luật. Mức trả là nửa tháng tiền lương cho mỗi năm làm việc.
Trợ cấp mất việc làm áp dụng khi người lao động bị cho nghỉ vì công ty thay đổi cơ cấu, công nghệ, vì lý do kinh tế, hoặc do chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, bán, cho thuê doanh nghiệp. Mức trả là một tháng tiền lương cho mỗi năm làm việc, nhưng ít nhất bằng 2 tháng tiền lương.
Bảng so sánh hai loại trợ cấp
| Tiêu chí | Trợ cấp thôi việc | Trợ cấp mất việc làm |
|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 46 | Điều 47 |
| Lý do nghỉ | Hết hạn, thỏa thuận, nghỉ đúng luật | Tái cơ cấu, lý do kinh tế, sáp nhập |
| Điều kiện | Làm thường xuyên từ đủ 12 tháng | Làm thường xuyên từ đủ 12 tháng |
| Mức trả | Nửa tháng lương mỗi năm | Một tháng lương mỗi năm |
| Mức tối thiểu | Không quy định | Ít nhất 2 tháng lương |
| Lương căn cứ | Bình quân 6 tháng liền kề | Bình quân 6 tháng liền kề |
Ai không được nhận trợ cấp thôi việc
- Người đủ điều kiện hưởng lương hưu theo pháp luật bảo hiểm xã hội.
- Người tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng từ 5 ngày làm việc liên tục trở lên và bị công ty chấm dứt hợp đồng vì lý do này.
- Người đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật, ví dụ nghỉ mà không báo trước đúng thời hạn khi luật yêu cầu báo trước.
- Người làm chưa đủ 12 tháng, hoặc toàn bộ thời gian làm việc đã được tính vào bảo hiểm thất nghiệp.
Điểm thứ ba là lý do tôi luôn khuyên các bạn viết đơn và báo trước đúng hạn, dù đã có việc mới. Bài kinh nghiệm viết đơn xin nghỉ việc và bàn giao hướng dẫn cách làm để nghỉ êm và giữ quyền lợi.
Thời gian làm việc nào được tính tiền
Số năm dùng để tính trợ cấp là toàn bộ quãng bạn thực sự làm cho công ty, bớt đi những năm có đóng bảo hiểm thất nghiệp, và bớt cả khoảng công ty từng chi trợ cấp cho bạn trước đây. Sở dĩ như vậy vì với giai đoạn có đóng quỹ, khi mất việc bạn đã được quỹ chi trợ cấp thất nghiệp, nên công ty không phải trả thêm lần nữa cho cùng quãng đó.
Theo Báo Đại biểu Nhân dân dẫn Nghị định 145/2020/NĐ-CP, thời gian thực tế làm việc còn gồm thời gian thử việc, thời gian được công ty cử đi học, nghỉ ốm, nghỉ thai sản theo chế độ. Phần lẻ từ 1 đến đủ 6 tháng được tính bằng nửa năm, trên 6 tháng tính bằng một năm.
Tiền lương làm căn cứ là tiền lương bình quân theo hợp đồng của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ, gồm mức lương theo công việc và các khoản phụ cấp, bổ sung đã thỏa thuận. Ví dụ 4 tháng lương 12 triệu và 2 tháng cuối được tăng lên 13 triệu thì lương bình quân khoảng 12,33 triệu đồng.
Ví dụ: làm 5 năm, 3 năm đã đóng bảo hiểm thất nghiệp
Đây là ví dụ giả định: bạn làm cho một công ty 5 năm tròn. Hai năm đầu bạn làm theo loại hợp đồng chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp, ba năm sau có đóng. Lương bình quân 6 tháng cuối là 12 triệu đồng. Các phép tính đã chạy lại bằng máy.
- Thời gian tính trợ cấp: 5 năm trừ 3 năm đã đóng bảo hiểm thất nghiệp, còn 2 năm.
- Nếu nghỉ thuộc trường hợp thôi việc: 2 năm x 0,5 tháng x 12 triệu = 12 triệu đồng.
- Nếu nghỉ do công ty tái cơ cấu, tức mất việc: 2 năm x 1 tháng x 12 triệu = 24 triệu đồng, vừa bằng mức tối thiểu 2 tháng lương.
- Nếu thời gian tính chỉ còn 1 năm: thôi việc được 6 triệu, còn mất việc vẫn được ít nhất 2 tháng lương, tức 24 triệu.
Từ cách tính này có một hệ quả thực tế: người đã đóng bảo hiểm thất nghiệp suốt quá trình làm việc thì trợ cấp thôi việc từ công ty thường bằng 0. Đổi lại, bạn có thể làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện.
Quan hệ với trợ cấp thất nghiệp
Trợ cấp thôi việc, mất việc do công ty trả. Trợ cấp thất nghiệp do quỹ bảo hiểm thất nghiệp trả qua cơ quan bảo hiểm xã hội và trung tâm dịch vụ việc làm. Hai khoản không thay thế nhau mà chia nhau theo thời gian: phần chưa đóng bảo hiểm thì công ty trả, phần đã đóng thì quỹ lo. Điều kiện, mức hưởng và hạn nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp có trong bài bảo hiểm thất nghiệp: điều kiện và mức hưởng.
Thời hạn công ty phải thanh toán và giấy tờ cần giữ
Điều 48 Bộ luật Lao động 2019 đặt hạn 14 ngày làm việc, tính từ lúc hợp đồng kết thúc, để công ty và bạn tất toán mọi khoản với nhau: lương chưa nhận, tiền những ngày phép năm còn dư, tiền trợ cấp. Hạn này chỉ được nới ra, tối đa 30 ngày, khi gặp tình huống đặc biệt như doanh nghiệp ngừng hoạt động, tái cơ cấu, sáp nhập, hay có thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm. Ngoài tiền, công ty còn phải xác nhận quá trình đóng bảo hiểm và hoàn trả giấy tờ gốc nếu đang giữ của bạn.
- Hợp đồng lao động và tất cả phụ lục điều chỉnh lương.
- Đơn xin nghỉ việc hoặc thông báo chấm dứt, kèm bằng chứng ngày gửi.
- Quyết định chấm dứt hợp đồng hoặc quyết định cho thôi việc.
- Phiếu lương 6 tháng cuối để đối chiếu lương bình quân.
- Thông tin quá trình đóng bảo hiểm xã hội, tra trên ứng dụng của cơ quan bảo hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Tự xin nghỉ việc có được trợ cấp thôi việc không?
Có, nếu bạn nghỉ đúng luật, đã làm thường xuyên đủ một năm trở lên và vẫn còn quãng làm việc chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp. Nghỉ trái luật thì không được.
Làm 11 tháng rồi nghỉ có được nhận không?
Không, vì thời gian bạn làm thường xuyên cho công ty đó chưa tròn 12 tháng.
Bị sa thải có được trợ cấp thôi việc không?
Sa thải là một căn cứ chấm dứt riêng, và người bị sa thải không thuộc diện Điều 46 cho hưởng trợ cấp thôi việc. Khi thấy quyết định sa thải không đúng, bạn có thể khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp.
Công ty chậm trả trợ cấp quá 14 ngày làm việc thì sao?
Bạn nên gửi văn bản đề nghị thanh toán, nhờ công đoàn hỗ trợ, rồi hỏi Sở Nội vụ nơi công ty hoạt động nếu vẫn không được giải quyết. Giữ đủ giấy tờ ở trên sẽ giúp bạn chứng minh nhanh hơn.
Lời kết
Trước khi nộp đơn hay ký biên bản chấm dứt, hãy xác định mình thuộc diện thôi việc hay mất việc, đếm số năm chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp và tính thử bằng lương bình quân 6 tháng. Nếu còn phân vân thời điểm nghỉ, đọc thêm bài nên nghỉ việc trước Tết hay sau Tết. Lưu bài trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc để mở ra so từng dòng khi công ty chuyển tiền tất toán.