Nếu bạn từng đứng ở góc phòng hội thảo, cầm ly nước suốt giờ giải lao và thấy nhẹ nhõm khi phần trình bày tiếp theo bắt đầu, bài này viết cho bạn. Cảm giác ấy rất phổ biến, kể cả ở người đã đi làm nhiều năm. Điều nhiều người nhận ra muộn là người hướng nội không cần biến thành người hoạt ngôn mới có quan hệ tốt. Họ chỉ cần một cách làm hợp với mình: ít cuộc trò chuyện hơn, nhưng sâu hơn, và chăm chút phần liên lạc sau đó, vốn là phần người hướng ngoại hay bỏ quên.
Networking là trao đổi giá trị, không phải xin xỏ
Nhiều sinh viên ngại kết nối vì nghĩ mình chẳng có gì để cho, gặp người đi trước chỉ để xin. Thực tế, giá trị bạn mang lại có thể rất nhỏ nhưng có thật: một câu hỏi thú vị, một thông tin về trường cũ, sự quan tâm chân thành đến công việc của họ, hay đơn giản là sự lắng nghe. Người đi làm lâu năm thường vui khi được hỏi về nghề, miễn là bạn tôn trọng thời gian của họ.
Hãy hiểu mối quan hệ nghề nghiệp theo các vòng, từ gần đến xa. Vòng gần dễ nhờ vả nhưng thường cùng hoàn cảnh với bạn. Vòng xa khó tiếp cận hơn nhưng hay mở ra cơ hội bạn chưa biết.
Người mới ra trường thường bỏ quên vòng giữa: cựu sinh viên cùng khoa và đồng nghiệp từ nơi thực tập. Đây là nhóm dễ bắt chuyện nhất vì đã có điểm chung sẵn.
Bắt đầu từ cựu sinh viên và đồng nghiệp cũ
Nhiều khoa và trường có nhóm cựu sinh viên, buổi gặp mặt khóa hay chương trình mời anh chị khóa trên về chia sẻ. Hãy đăng ký làm người hỗ trợ ở những buổi như vậy, bạn sẽ có lý do tự nhiên để trò chuyện với khách mời. Với đồng nghiệp cũ ở nơi thực tập hay làm thêm, chỉ cần một tin nhắn hỏi thăm kèm cập nhật ngắn về bạn, ví dụ bạn vừa tốt nghiệp và đang tìm việc ở mảng nào. Họ đã thấy bạn làm việc, nên lời giới thiệu của họ thường có sức nặng hơn người chỉ gặp một lần.
Chuẩn bị lời giới thiệu 30 giây
Người hướng nội thường lúng túng nhất ở câu đầu tiên. Cách chữa là chuẩn bị sẵn và tập nói thành tiếng vài lần ở nhà. Một lời giới thiệu ngắn gồm ba ý:
- Bạn là ai: tên, đang học hoặc vừa tốt nghiệp ngành gì, ở đâu.
- Bạn quan tâm gì: mảng công việc cụ thể, không nói chung chung "em muốn tìm việc".
- Một câu hỏi mở cho người nghe: để chuyển lượt nói sang họ.
Ví dụ: "Em là Lan, vừa tốt nghiệp ngành logistics. Em đang tìm hiểu mảng điều phối kho cho thương mại điện tử. Anh làm bên vận hành lâu chưa ạ, mùa cao điểm cuối năm bên anh thường thiếu người ở khâu nào?" Câu hỏi cuối là chìa khóa: người hướng nội nghe giỏi hơn nói, nên hãy để người kia nói nhiều.
Đi ngày hội việc làm cuối năm thế nào để được nhớ
Cuối năm là mùa có nhiều ngày hội việc làm ở trường và các phiên giao dịch việc làm. Bạn có thể tra lịch phiên giao dịch việc làm tháng 11 để chọn buổi phù hợp. Để không chỉ là một người nộp CV trong hàng trăm người, hãy làm như sau:
- Trước ngày hội: lọc ra vài công ty bạn muốn gặp nhất trong số đơn vị có gian hàng, đọc qua sản phẩm và tin tuyển dụng của họ.
- Tại gian hàng: chào, giới thiệu 30 giây, hỏi một câu cho thấy bạn đã tìm hiểu. Ví dụ hỏi về một vị trí cụ thể thay vì hỏi "bên chị tuyển gì".
- Xin thông tin liên hệ: hỏi tên người tư vấn và cách liên hệ phù hợp, ghi ngay vào điện thoại sau khi rời gian hàng.
- Giữ sức: người hướng nội nhanh mệt ở chỗ đông. Đi vào buổi sáng khi còn vắng, nghỉ giữa chừng vài phút ở chỗ yên tĩnh.
Đừng cố ghé mọi gian hàng. Ba cuộc trò chuyện có chất lượng đáng giá hơn hai mươi lần đưa CV vội vàng.
Giữ liên lạc sau buổi gặp
Phần lớn mối quan hệ chết ở đây: gặp xong, trao đổi danh thiếp, rồi không ai nhắn cho ai. Năm bước dưới đây giúp một cuộc gặp trở thành một mối quan hệ.
Tin nhắn cảm ơn nên ngắn và cụ thể, ví dụ: "Cảm ơn chị đã chia sẻ về quy trình tuyển thực tập sinh ở ngày hội sáng nay. Em sẽ thử làm bài tập mẫu chị gợi ý." Nếu gặp người đó qua sự kiện chuyên ngành, kết nối thêm trên mạng nghề nghiệp cũng là cách giữ liên lạc nhẹ nhàng, phần này có trong bài xây dựng thương hiệu cá nhân trên LinkedIn.
Nhờ người giới thiệu việc làm sao cho lịch sự
Nhờ giới thiệu là bình thường, nhưng cách nhờ quyết định người ta có sẵn lòng hay không:
- Chỉ nhờ người đã biết bạn ở mức nhất định, không nhờ người vừa gặp một lần.
- Nói rõ vị trí cụ thể và gửi kèm đường dẫn tin tuyển dụng.
- Gửi sẵn CV và vài dòng giới thiệu ngắn để họ chỉ việc chuyển tiếp.
- Cho họ đường lui: "Nếu anh thấy chưa tiện thì cũng không sao ạ."
- Dù kết quả thế nào, nhắn báo lại và cảm ơn.
Mẹo riêng cho người hướng nội
- Đặt mục tiêu nhỏ: mỗi sự kiện chỉ cần trò chuyện thật với hai người.
- Đi cùng một người bạn, nhưng tách ra khi bắt chuyện để không chỉ nói với nhau.
- Tình nguyện làm hậu cần ở hội thảo hay sự kiện của trường. Có việc trong tay giúp bắt chuyện tự nhiên hơn.
- Chuộng gặp một đối một: một buổi cà phê với một người hợp với bạn hơn một bữa tiệc đông.
- Viết trước khi nói: nhiều người hướng nội viết tin nhắn rất tốt. Hãy dùng thế mạnh đó ở khâu liên lạc sau gặp.
Những kỹ năng nói ngắn, nghe kỹ cũng là nền tảng của giao tiếp hằng ngày ở nơi làm việc, xem thêm ở bài giao tiếp công sở: nói rõ, viết gọn, lắng nghe.
Lỗi làm mất thiện cảm
- Mở đầu bằng lời xin việc ngay khi vừa gặp.
- Chỉ liên lạc khi cần nhờ, còn lại im lặng hàng năm.
- Gửi CV hàng loạt cho người quen mà không nói rõ vị trí.
- Nói xấu công ty cũ hay sếp cũ với người mới gặp.
- Không báo lại kết quả sau khi được giúp đỡ.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên chưa đi làm thì có gì để trao đổi?
Sự tò mò có chuẩn bị, thông tin từ trường, góc nhìn của người trẻ về sản phẩm hay mạng xã hội. Lời cảm ơn chân thành và việc bạn làm theo lời khuyên của họ cũng là một dạng giá trị.
Nhắn tin cho cựu sinh viên không quen có kỳ không?
Không, nếu bạn giới thiệu rõ mình là ai, vì sao chọn nhắn cho họ, và hỏi một câu cụ thể có thể trả lời trong vài phút. Đừng mở đầu bằng "anh ơi cho em xin việc".
Bao lâu nên liên lạc lại một lần?
Với người quen trong nghề, khoảng vài tháng một lần là vừa, gắn với một dịp cụ thể như họ đổi việc, có bài viết hay, hay dịp lễ Tết.
Lời kết
Bạn không cần quen thật nhiều người. Năm đến mười mối quan hệ được chăm sóc đều đặn đã đủ giúp bạn rất nhiều trong mấy năm đầu sự nghiệp. Hãy bắt đầu từ ngày hội việc làm gần nhất với mục tiêu hai cuộc trò chuyện, và mở lại bài kỹ năng xây dựng mối quan hệ nghề nghiệp này khi cần nhắc các bước sau buổi gặp.